Acil Durum ve Afetlerde Yangın ve Patlama - 2
Yangın, patlama, kimyasal madde kazaları, parlayıcı ve patlayıcı madde kazaları, radyasyon kazaları, iş kazaları gibi birçok olay, “acil durum” ve yol açabileceği sonuçları itibarıyla da “afet” olarak yorumlanabilir. Acil durumlarla mücadelede en etkili yol, acil durum meydana gelmeden önce alınacak tedbirlerle hazırlıklı olmaktır. İş yeri için muhtemel acil durumlar ile söz konusu acil durumlar için önleyici ve sınırlandırıcı tedbirleri belirlemek, oluşabilecek acil durumlar için talimat ve prosedürler geliştirmek, acil durum meydana geldikten sonra güvenli tahliyeyi sağlamak üzere tüm çalışmaların titizlikle yapılması gerekmektedir. Acil durum, yönetiminin başarılı olması için üst (tepe) yönetimin (işveren, yönetim kurulu başkanı, genel müdür vb.) desteğine ihtiyaç vardır. Acil durumlara hazırlık işletme kültürünün bir parçası olmalıdır.
Acil durum, iş yerinin tamamında veya bir kısmında meydana gelebilecek yangın, patlama, tehlikeli kimyasal maddelerden kaynaklanan yayılım, doğal afet gibi acil müdahale, mücadele, ilk yardım veya tahliye gerektiren olaylardır. Acil durum, çalışanların işletmede bulunanların yaralanmasına ya da can kaybına neden olabilen, üretimi kısmen veya tamamen durdurabilen, işletmeye veya çevreye zarar veren planlanmamış olaylardır. Acil durum yönetimi (kriz yönetimi), olayın etkilerini azaltmak, müdahale etmek ve etkilerini giderme sürecinin koordinasyonudur.
Acil durumların sonucunda ortaya çıkan durumlar göz önüne alarak Acil Durum Ekipleri oluşturulur. Acil Durum Ekiplerinde görevli şahıslar, yönetim kademesinde olan ve karar alma yetkisinde kimseler olmalıdır. Bu ekip, Acil Durum Yönetimini desteklemekle görevlidir. Acil Durum Ekiplerinin görevleri, acil durum operasyonun yönetimini ele almak, durum tespiti yapmak, acil durum planını yürütmek, müdahale yöntemleri belirlemek, kaynakları harekete geçirmek, gereğinde tahliye talimatı vermek, tüm acil durum operasyonlarını izlemek ve acil durumun sona erdiği duyurusunu yapmak olarak sıralanabilir.
Acil durumlarla mücadelenin çok ciddi ve sistematik bir çalışma gerektirmesi, iş yeri içerisindeki organizasyonda görevlendirmeler yapılması ve planlamalar çerçevesinde bir çalışma süreci içermesi sebebiyle “Acil Durum Yönetim Planı” oluşturulmalıdır. Acil durumlar için temel ihtiyaç, işletmenin Acil Durum Yönetimi için bir plan hazırlamış olması ve yürütülmesi ile bunun işletme kültürü olarak benimsenmesi için yetki ve destek verilmesidir. Yönetim, bu yükümlülüklerinin tamamını veya bir kısmını, bünyesinde çalıştırdığı ve bu maddeye dayanılarak çıkarılacak yönetmelikte belirtilen vasıflara sahip personel ile yerine getirebileceği gibi işletme dışında kurulu ortak sağlık ve güvenlik birimlerinden hizmet alarak da yerine getirebilir.
Yangın, patlama ve büyük çaplı endüstriyel kazalar gibi durumlar için “Acil Durum Yönetim Planı”nı hazırlamak için görevli kişiler veya ekipler bulunmalıdır. Üst yönetim, işletmenin Acil Durum Yönetim Politikasını ortaya koymalıdır. Bir Acil Durum Yönetim Politikasında, öncelikle Acil Durum Yönetim Planının amacı tanımlanmalı ve tüm işletmenin bu planın kapsamı içinde olduğu vurgulamalıdır.
Üst yönetim, belirlediği mümkün ve muhtemel acil durumların oluşturabileceği zararları önlemek ve daha büyük etkilerini sınırlandırmak üzere gerekli bütün tedbirleri alır. Acil durumların olumsuz etkilerinden korunmak üzere tedbirler belirlenirken gerekli olduğu durumda ölçüm ve değerlendirmeler yapılır. Alınacak tedbirler, risklerden korunma ilkelerine uygun olur ve toplu korumayı esas alır.
İş yerinde, yıl boyunca yapılacak çalışmaları planlamak için Yıllık Acil Durum Faaliyet Planları da geliştirilebilir. İş yerindeki acil durumlara müdahale edecek resmi veya özel kurum ve kuruluşta görevli olanların bu eğitimlere katılımını sağlamak için neler yapılması gerektiği üzerinde de planlama yapılmalıdır. Acil durum müdahale planları (prosedürleri), işletmelerin acil durumlara nasıl müdahale edeceğini tanımlar.
Müdahale planının yürürlüğe koyulması, temelde bir acil durum anında planın uygulanmasından ileri anlamlar taşır. Yürürlüğe koymak, risk analizleri esnasında yapılan tespitlere uygun davranmak ve gerekli tedbirleri almak, planın işletme faaliyetleri ile bütünlüğünün sağlanması, çalışanların eğitimi ve planın değerlendirilmesini kapsar. Acil Durum Yönetim Merkezinde sahadan gelen her türlü bilgi toplanır ve bunlara dayanarak kararlar alınır. Tesisin büyüklüğü ne olursa olsun, öncelikle bir acil durumda nerede toplanılacağı belirlenmelidir.
Tatbikat sonrası, elde edilen tecrübelere göre acil durum planları gözden geçirilerek gerekli güncellemeler yapılır. İşletmede çalışanların eğitimi ve hatta ziyaretçilerin acil durumlar ve yaşanabilecek riskler konusunda bilgilendirilmeleri gereklidir. Verilecek eğitimler, prosedürlerin gözden geçirilmesine yönelik çalışanların katıldığı periyodik değerlendirme toplantıları, acil duruma müdahâle sırasında teknik ekipmanların kullanımı, tahliye tatbikatları ve genel tatbikatları kapsayabilir.
Yönetim iş yerinde acil durumların meydana gelmesi hâlinde çalışanların bu durumun olumsuz etkilerinden korunması için bulundukları yerden güvenli bir yere gidebilmeleri amacıyla izlenebilecek uygun tahliye düzenlemelerini acil durum planında belirtir ve çalışanlara önceden gerekli talimatları verir.