Parlayıcı, Patlayıcı ve Yanıcı Maddelerin Depolanması ve Kullanılması
Patlayıcı maddeler, belirli bir sıcaklık ve basınç altında kendi başına gaz oluşumuna sebep olarak kimyasal reaksiyon oluşturan ve bu yolla çevresindekilerin zarar görmesine neden olabilen katı veya sıvı hâldeki madde ya da maddeler karışımıdır. Parayıcı, patlayıcı ve yanıcı, kısaca tehlikeli maddelerin depolanması, doldurulması, kullanılması, üretilmesi ve satışa sunulması hakkında mevzuatta hüküm bulunmayan hâllerde ilgili standartlara uyulur.
Kritik sıcaklık (kritik izotermin sıcaklığı), basınç altındaki gazın sıvılaştırılabildiği sıcaklık derecesidir. Kritik basınç, kritik sıcaklıktaki gazla sıvının denge hâlinde olduğu basınçtır. Normal sıcaklık ve basınç altında buhar fazında bulunan maddeler gaz olarak kabul edilir. Kritik sıcaklığı 10 °C’ın altında olan gazlara basınçlı gazlar ve kritik sıcaklığı 10 °C’ın üzerinde olup buhar basınçları 50 °C’de 300 kPa’ı aşan gazlar sıvılaştırılmış gazlar olarak isimlendirilir. Her iki tip gaz, bir çözücü içinde çözünmüş hâlde ise basınç altında çözünmüş gazlar sınıfına girer.
Yanıcı Sıvılar, parlama noktası 37.8 °C ve daha yüksek olan sıvılardır. Yanıcı Sıvılar aşağıdaki alt sınıflara ayrılır: Sınıf II Sıvılar: Parlama noktaları 37.8 °C ve daha yüksek ve 60 °C’dan düşük olan sıvılardır. Sınıf IIIA Sıvılar: Parlama noktaları 60 °C ve daha yüksek ve 93 °C’dan düşük olan sıvılardır. Sınıf IIIB Sıvılar: Parlama noktaları 93 °C ve daha yüksek olan sıvılardır. Parlayıcı Sıvılar (Sınıf I), parlama noktası 37.8 °C’ın altında ve 37.8 °C’taki buhar basıncı 276 kPa’ı aşmayan sıvılar “Parlayıcı Sıvı”, yani “Sınıf I” olarak kabul edilir. Parlayıcı Sıvılar, aşağıdaki alt sınıflara ayrılır: Sınıf IA Sıvılar: Parlama noktaları 22.8 °C’dan ve kaynama noktaları 37.8 °C’dan düşük olan sıvılardır. Sınıf IB Sıvılar: Parlama noktaları 22.8 °C’dan düşük ve kaynama noktaları 37.8 °C ve daha yüksek olan sıvılardır. Sınıf IC Sıvılar: Parlama noktaları 22.8 °C’dan yüksek ve 37.8 °C’dan düşük olan sıvılardır.
Parlama noktasının üzerinde ısıtılan Sınıf II ve Sınıf IIIA sıvılar, Sınıf I olarak kabul edilir. İlgili mevzuat ve standartlara uygun olmak şartıyla tehlike bölgeleri üçe ayrılır: 0. Bölge: Patlayıcı gaz-hava karışımının devamlı surette veya uzun süre mevcut olduğu boru ve kap içleri gibi bölgelerdir. 1. Bölge: Patlayıcı gaz-hava karışımının normal çalışma sırasında oluşma ihtimalinin olduğu dolum borusu civarı ve armatürler gibi bölgelerdir. 2. Bölge: Patlayıcı gaz-hava karışımının normal çalışma sırasında oluşma ihtimalinin olmadığı ve fakat olması hâlinde kısa bir süre için mevcut olduğu, tankların yakın çevresi gibi bölgelerdir.
LPG’nın dökme olarak depolandığı yer altı ve yer üstü tanklarının binalara, bina gruplarına, komşu arsa sınırına ve ana trafik yollarına veya demir yollarına olan uzaklıkları ile tankların birbirlerine olan uzaklıkları mevzuatta belirtilen şekilde olmalıdır. LPG tüpleri evlerde ikiden fazla bulundurulamaz.
LPG tüpleri dik konumda bulundurulur. Tüp ile ocak, şofben, kombi ve katalitik gibi cihazlar arasında hortum kullanılması gerektiğinde, en fazla 150 cm uzunluğunda ve ilgili standartlara uygun eksiz hortum kullanılır ve bağlantılar kelepçe ile sıkılır.
Sınıf IIIA ve Sınıf IIIB sıvılar dışında olup depolama yerine göre depolanan miktarı ile belirlenen değerleri aşan yanıcı ve parlayıcı sıvı depolarının bildirimi zorunludur.
Sınıf I ve Sınıf II sınıfı sıvıların doldurulduğu kapalı hacimlerde, saatte 200 litreden fazla dolum yapılıyor ve 1000 litreden fazla yanıcı sıvı bulunduruyor ise itfaiye teşkilatından izin alınması zorunludur. Sınıf II, Sınıf IIIA ve Sınıf IIIB sıvılar, Sınıf I sıvılar ile beraber depolanıyor ise 5 litre Sınıf II ve Sınıf IIIA, 1 litre Sınıf I sıvıya eşdeğer olarak alınır ve toplam miktar buna göre hesaplanır.
0. Tehlike Bölgesinde, beklenen yüksek işletme tehlikesi sebebiyle yalnız bu bölgede kullanılmasına müsaade edilmiş ve var ise Türk Standartları Enstitüsü sertifikalı veya uygunluk belgeli olan cihazların kullanılması zorunludur. 1. Tehlike Bölgesinde, yalnız patlama ve kıvılcım güvenlikli cihaz ve sistemler kullanılır. Bu bölgeye taşıma araçlarının girmesine, ancak patlayıcı karışımların oluşmasını önleyecek tedbirlerin alınmış olması hâlinde müsaade edilir. 2. Tehlike Bölgesinde, sadece kıvılcım oluşturmayan ve buhar hava karışımının tutuşma sıcaklığının 4/5 sıcaklığına erişmeyen cihaz ve sistemler kullanılabilir.
Yer altı tanklarında, yer üstü tanklarında ve taşınabilir kapların doldurulduğu ve boşaltıldığı yerlerde uyulması zorunlu olan hususlar bulunmaktadır. Yer altı tanklarında uyulması gereken tedbirler bulunur. Yer altı tankı, yer altına tamamen gömülü, üzerindeki toprak tabakası en az 60 cm olan ve ayrıca üstü en az 10 cm’lik bir beton tabakası ile örtülen tankı ifade eder.
Yanıcı sıvıların depolandığı, doldurulduğu ve nakledildiği tesislerin yeterli yangın önleme sistemleri ile donatılması, bu sistemlerin daima kullanıma hazır olacak şekilde tutulması ve bakımlarının yapılması gerekir.
Akaryakıt servis istasyonları kurulurken Karayolları Kenarında Yapılacak ve Açılacak Tesisler Hakkında Yönetmelik ve standartlardaki hükümlere uyulur. Akaryakıt, yer altı tanklarında depolanabilir. Tanklar, betonarme havuz içerisine yerleştirilir. Tank başına 45000 litreyi geçmemek şartı ile bir istasyonda 250000 litre akaryakıt depolanabilir.