Zorunlu Hücre İçi Bakteriler
Klamidya
0.2-1.5 µm boyutunda pleomorfik veya kokobasil şeklinde, hareketsiz sporsuz bakterilerdir. Klamidyalar elementer cisimcikler (elementary bodies, EB) ve retiküler cisimcikler (reticulate badies, RB) olmak üzere iki morfolojik forma sahiptirler. Ekstrasellüler olarak bulunan EB dokuyu infekte etmede ve yayılmadan sorumludur. Konak hücreye girdikten sonra inklüzyon adı verilen özel bir vakuol içinde kalır ve RB farklılaşır. Retiküler cisimcik, vakuoller içinde ikiye bölünerek çoğalır ve EB'yi oluştururlar. Enfekte dokulardan hazırlanan preparatlar modifiye Ziehl-Neelsen, Giemsa, modifiye Machiavello ve Castaneda gibi yöntemler ile incelenebilir. Klamidya antikorlarının saptanması için KF, ELISA, IFA ve Mikro İmmünofloresans gibi çeşitli serolojik yöntemler kullanılmaktadır. İncelenecek örnekten klamidyal DNA'nın saptanması için çeşitli PZR teknikleri geliştirilmiştir.
Koksiella
Coxiella burnetii 0,2-0,4x0,4-1,0 µm boyutlarında, pleomorfik, flagellasız, hareketsiz, kapsülsüz ve Gram negatif bir bakteridir. Castaneda ve Gimenez boyaları ile boyanır. C. burnetii Faz I virulent olarak tanımlanırken, Faz II daha düşük infeksiyözite göstermektedir. C. burnetii Faz I diğer bakterilerin smooth formu ile eşdeğer bulunurken, Faz II varyasyonu ise rough form ile eşdeğerdir. C. burnetii büyük hücre formu ve küçük hücre formu olmak üzere iki farklı spor benzeri form oluşturmaktadır. Her ikisi de infeksiyöz olan formlar intrasellüler ve ekstrasellüler yaşam siklusunda önemli rol oynamaktadır. Sığır, koyun, keçi gibi ruminantlar, kedi, köpek, nadiren kuşlar, sürüngenler, keneler ve insanları da içeren geniş bir konakçı spektrumuna sahiptir. Serolojik teşhis için IFA, ELISA, RIA, dot İmmünoblot, Western İmmunoblot ve İndirekt Hemoliz Testi gibi yöntemler tercih edilir. C. burnetii DNA’sını saptamak amacıyla çeşitli PZR yöntemleri geliştirilmiştir.
Riketsiya
Riketsiyalar küçük, hareketsiz, pleomorfik Gram negatif bakterilerdir. Hücre içinde ikiye bölünerek çoğalırlar ve ışık mikroskobunda gözlenebilirler. Hayvanlar açısından önem taşıyan tek tür, Kayalık Dağlar Humması'nın etkeni olan Rickettsia rickettsii'dir. Bu mikroorganizma insekt vektör tarafından hayvanlar arasında taşınır. Benzer şekilde, insanlar infekte bir artropod vektörün ısırmasından sonra veya enfeksiyöz aerosollerin solunmasıyla hasta olurlar. Dokulardan hazırlanan preparatlar Giemsa, Gimenez ve Casteneda ile boyanıp incelenebilir. Riketsiyalar özel loboratuvarlarda embriyolu tavuk yumurtalarında ve doku kültürü hücrelerinde üretilebilmektedir. Serolojik incelemeler IFA testi, ELISA, lateks aglutinasyon gibi testler kullanılarak gerçekleştirilir.
Erlişya
Erlişya, sitoplazmik vakuollere yerleşen ve gelişen, monositler ve makrofajlarda morula olarak adlandırılan yoğun bakteri kümelerini oluşturan, genellikle yuvarlak veya oval, hareketsiz, Gram negatif bakterilerdir. Erlişyaların retiküler hücre ve yoğun çekirdek hücre olmak üzere iki ayrı morfolojik formu tanımlanmıştır. Her iki form ikiye bölünerek çoğalır. Erlişyalar insanlar da dahil olmak üzere tüm memeliler için patojendir. Erlişya enfeksiyonunun akut fazı sırasında morulaları tespit edilebilir. Serolojik tanısında IFA testi veya ELISA yaygın olarak kullanılmaktadır. PCR gibi moleküler yöntemler, enfeksiyonun erken klinik safhası sırasında ve antikor tedavisi başlatılmadan önce kandaki aktif enfeksiyonu saptamak için en etkili yöntemlerdir.
Anaplazma
Anaplazmalar Gram negatif, 0.2-0.8 µm boyutlarında, kokoid, halka veya çomak biçiminde olup hareketsiz, kapsülsüz ve sporsuz bakterilerdir. Anaplazmalar lökosit, eritrosit, monosit ve nötrofillere ya da kan damarlarındaki endotel hücrelerinin sitoplazmalarında lokalize olurlar. Sığırlarda en patojenik ve en yaygın tür A. marginale’dir. Anaplasma türleri çeşitli artropodlarla mekanik veya biyolojik yolla nakledilir. Akut infeksiyonun teşhisi Giemsa ile boyanmış preparatların mikroskobik muayenesi ile yapılır. Antikorların belirlenmesi için KF, Kard Aglutinasyon, IFA ve ELISA gibi testler rutin olarak kullanılmaktadır.
Neoriketsiya
Neoriketsiyalar, köpeklerin, atların, yarasaların ve insanların makrofajları ve monositleri içinde yer alan sitoplazmik vakuollerde bulunan kokoid veya pleomorfik, Gram negatif ve haraketsiz bakterilerdir. Bu bakteriler, vakuoller içinde kümeler oluştururlar. Neoriketsiya, ikiye bölünerek çoğalır ve sitoplazmada endozomlar içinde bulunur. Giemsa ile boyanmış preparatlarda makrofajlar içinde ve mor renkte morula safhası görülebilir. Antikorların belirlenmesi amacıyla ELISA ve IFA testi uygulanmaktadır. Vektörlerde etkenin DNA’sının tanımlanmasına yönelik moleküler yöntemler uygulanabilmektedir.