Bakterilerin Genel Özellikleri ve Bakteriyel Patojenite

Bakterilerin Sınıflandırılması ve İsimlendirilmesi (Taksonomi)

Bakteriler morfolojik, genotipik ve filogenetik bilgiler ele alınarak sınıflandırılır. Bunlar içerisinde de en güvenilir olanı genotipik sınıflandırmadır. Bu sınıflandırma sisteminde yer alan taksonomik yapıda, en büyüğü alem olmak üzere onu takiben bölüm, sınıf, takım, aile, cins ve son olarak en özel takson tür bulunur. Bakterilerin isimlendirilmesinde kullanılan binomial (ikili) sisteme göre her organizma ismi italik veya altı çizili yazılmak suretiyle birincisi cins (büyük harfle başlar) ve ikincisi tür adı (küçük harfle başlar) olmak üzere iki kısımdan oluşmaktadır.

Bakterilerin Makroskobik ve Mikroskobik Morfolojisi

Bakteriler uygun bir katı besiyerinde ve uygun şartlarda üretildiklerinde koloni adı verilen ve S, R, M ve L olmak üzere 4 farklı morfolojide topluluklar oluştururlar. Mikroskobik morfolojilerine göre bakteriler yuvarlak (kok), çomak (basil), sarmal (spiral ) ve pleomorfik olmak üzere 4 farklı gruba ayrılmaktadır.

Bakterilerin Anatomik Yapısı

Bakteriler dış ve iç yapılar olmak üzere iki anatomik yapı altında incelenir. Dış yapılar hücre duvarı, kapsül, flagella, aksiyal filament ve pilustan oluşur ve genel olarak bakteriye şekil verme, bakteriyi dış etkilere karşı koruma vs. gibi fonksiyonları üstlenir. Hücre zarı, sitoplazma, mezozom, ribozom, sitoplazmik granüller, pigmentler, sporlar, transpozonlar, bakteriyofajlar ve plazmidlerden oluşan iç yapılar genetik madde aktarımı, sporulasyon, enerji kaynakları vs. gibi farklı görevleri üstlenirler.

Bakterilerin Beslenmesi

Bakterilerin de yaşayabilmeleri ve üreyebilmeleri için ihtiyaç duydukları besinleri bulundukları ortamdan alarak veya bünyelerinde sentezleyerek sağlarlar. Doğada çok az besin maddesi içeren minimal ortamlarda yaşayan bakteriler kadar, daha kompleks ve besin maddelerince zengin ortamlarda üreyenler de mevcuttur. Bakteriler beslenme şekillerine göre sınıflandırılırken, karbon, enerji ve hidrojen/elektron kaynakları temel alınmıştır.

Bakterilerde Metabolizma

Mikrobiyal metabolizma bakterilerin yaşamak ve üremek için ihtiyaç duydukları enerji ve besinleri bulundukları ortamlardan sağladıkları bir biyokimyasal rekasiyonlar dizisidir. Gıdalar basit difüzyon ya da aktif transport ile alınır. Bakteriyel metabolizma anabolizma ve katabolizma reaksiyonlar dizisinden oluşmaktadır.

Bakterilerde Üreme ve Bakterilerin Üremeleri Üzerine Etkili Faktörler

Bakteriler kısa eksenleri boyunca ortadan ikiye bölünerek ürerler. Her bölünmeye generasyon ve iki generasyon arasında geçen zamana generasyon süresi denir. Normal bir bakteri üreme eğrisi latent dönem, üreme, durma ve ölme dönemleri olarak 4 evreden oluşur. Bakterilerin üremeleri ısı, osmotik basınç, çalkalama vs. gibi birçok faktörden etkilenir. Bakteriler oksijene olan ihtiyaçlarına göre aerob, anaerob, fakültatif anaerob, mikroaerofilik ve aerotolerant, üreme ısılarına göre psikrofil, meofil ve termofil olarak gruplandırılır.

Konakçı direnci

Konakçı direnci bakteriyel infeksiyonlarla karşılaşan vücudun genel ve özel savunma mekanizmaları ile karşı koyması, kendini koruması ve sonuçta etkeni ortadan kaldırmasıdır. Bu direnç , doğal ve edinsel bağışıklık olarak iki temel mekanizma tarafından sağlanır. Konak canlıların yapısal (anatomik, fizyolojik vs.) ve kalıtsal karakterleri ile ilişkili olarak, dışardan vücuda giren patojenik, apatojenik etkenlere, çeşitli substanslara yönelik genel savunma mekanizması yardımı ile karşı koyması ve kendini korumasına doğal direnç adı verilir. Doğal direncin oluşumunu sağlayan primer ve sekonder savunma mevcuttur. Edinsel bağışıklık ise aktif (doğal aktif ve doğal pasif ) ve pasif bağışıklık (yapay aktif ve yapay pasif ) olmak üzere iki kısımda incelenir.

Bakteriyel Patojenite

Mikroorganizmaların hastalık oluşturma yeteneklerine patojenite, bu yeteneğe sahip bakterilere patojen bakteriler denir. Konakçı vücuduyla temasa geçen patojenler, çeşitli adezyon molekülleri ile konakçı hücre yüzeylerindeki özel reseptörlere bağlanırlar.Yerleştikleri bölgelere göre lokalize, sistemik infeksiyonlar gibi çeşitli infeksiyonlara neden olurlar.

Virulens, Virulens Faktörleri

Patojen bakterilerin insan ve hayvanlarda hastalık yapma şiddetleri veya güçleri virulens olarak adlandırılır. Kapsül, teikoik asit, hemolizin, koagülaz vb. faktörler adezyon ve invazyonda görev alan virulens faktörleri arasındadır. Bazı bakteriler, gerek in vitro ve gerekse in vivo olarak üretildiklerinde birçok türde toksin ve toksik maddeler sentezler. Toksinler ekzotoksin ve endotoksin olarak iki grupta incelenir.

Bakteriyel İnfeksiyonlarda Patogenez

Bakterilerin infeksiyon oluşturabilmesi için öncelikle konakçı vücuduna giriş yapması ve bunun için de ağız, akciğerler, genital organlar, göz konjunktivası ve deri gibi bariyerleri aşması gerekir. Vücuda giren patojenler fimbrial ve afimbrial adezyon molekülleri aracılığıyla hücrelerdeki özel reseptör bölgelere tutunurlar ve buralarda yerleşmeye, üremeye ve çeşitli yollarla (kan, lenf ve sinir sistemi) dokulara yayılmaya başlarlar. İntrasellüler bakteriler olarak isimlendirilen bakteriler vücudun çeşitli savunma elemanları içerisinde ürer ve bunlar aracılığıyla tüm vücuda yayılırlar. Sahip oldukları ekzotoksinleri veya endotoksinleriyle vücutta hasarlar oluştururlar. Endotoksijenik ve ekzotoksijenik infeksiyon mekanizmaları ile bu hasar oluşumlarını gerçekleştirirler.