Türkiye’de Tarım Sektörü

Tarım Sektörü Genel Bilgiler

Tarım insanlığın ilk ekonomik faaliyetlerindendir. Tarımsal faaliyetler insanların yaşamı için gerekli olan beslenme, giyinme ve barınma gibi zorunlu ihtiyaçlarını karşılamaya yöneliktir.

Dar anlamda tarım, arazide ekim, dikim, bakım ve yetiştirme yollarıyla bitki, hayvan ve hayvansal ürünler üretilmesi veya bunların üreticileri tarafından işlenip değerlendirilmesi faaliyetlerini içermektedir. Tüm bu faaliyetler çiftçilik olarak isimlendirilir. Geniş anlamada tarım ise, bitkisel ve hayvansal ürünler üretiminin yanı sıra bu ürünlerin yetiştiricileri tarafından işlenmesi, ormancılık ve balıkçılık faaliyetleri, tarımsal ürünlerin yetiştiricilerince taşınması ve saklanması, mağazalara devredilmeden üreticileri tarafından satılması ile tarım alet ve makinelerinin diğer tarım üreticilerinin üretimle ilgili faaliyetlerinde bir bedel karşılığında kullandırılmasını kapsamaktadır.

Tarım Sektörünün Özellikleri

Tarım sektörü kendine özgü özellikleri vardır. Bunlar; Tarımsal üretim doğaya ve doğa koşullarına bağlıdır,Tarım sektöründe üretim mevsimlerin hareketine bağlıdır, Tarım sektöründe işgücü ihtiyacı değişkendir, Tarım sektöründe azalan verimler yasası kendini daha çabuk gösterir, Tarım sektöründe işletmeler genellikle küçük ölçekli ve dağınık yapılıdır, Tarımsal ürünlere yönelik talebin fiyat ve gelir esnekliği düşüktür, Tarımsal üretimde risk ve belirsizlik fazladır şeklinde sıralanabilir.

Tarım Sektörünün Fonksiyonları

Tarım sektörü ülkelerin ekonomik kalkınma süreçlerine çeşitli şekillerde katkıda bulunmaktadır. Tarım sektörü; gıda ihtiyacının karşılanması, diğer sektörlere girdi temini, ihracat ve yarattığı istihdam imkânları açısından hala büyük bir önem taşımaktadır.

Türkiye'de Tarımsal Yapı ve Üretim

Tarımsal Arazi ve İşletme Yapısı

Tarımsal üretimde toprak en temel üretim girdisidir. Ekilebilir toprakların büyüklüğü, özelliği ve işletmeler arasında dağılımı tarımsal üretim hacmini ve bileşimini önemli ölçüde etkilemektedir.

Ülkemizde tarım işletmeleri küçük geleneksel aile işletmeleri şeklindedir. İşletme başına düşen arazilerin küçük olmasının yanı sıra çok parçalılık söz konusudur. Küçük ve parçalı işletmelerde verimlilik artışı ve modernizasyonun sağlaması için arazilerin toplulaştırılması önem arz etmektedir.

2020 TÜİK verilerine göre, Türkiye arazisinin 23,14 milyon hektarı (%29,6’sı) tarımsal arazi (ekilebilir durumda veya bitki ile kaplı), 22,74 milyon hektarı (%29,02’si) orman ve fundalık arazi, 14,6 milyon hektarı (%18,7’si) çayırmera arazisi ve 17,8 milyon hektarı (%22,68’si) ise askeri bölgeler, sanayi bölgeleri, yerleşim bölgeleri şeklinde dağılmaktadır.

Tarımsal Üretim

Tarımsal üretim dört ana başlık altında sınıflandırılabilir. Bunlar; bitkisel üretim (çiftçilik), hayvansal üretim ( hayvancılık), orman ürünleri üretimi ve su ürünleri üretimidir. Türkiye’de tarımın üretim yapısı incelendiğinde istihdam oranı, üretim değeri, arazi ve sermaye girdisi kullanımında bitkisel üretimin ilk sırada yer aldığı görülmektedir. Sonra sırasıyla hayvansal üretim, orman ürünleri üretimi ve son olarak su ürünleri üretimi gelmektedir.

Tarım Sektörünün Türkiye Ekonomisindeki Yeri ve Önemi

Tarım sektörünün ekonomideki yeri incelenirken sektörün GSYH ‘daki, istihdamdaki ve dış ticaretteki yeri incelenerek gelişimin ne yönde olduğu sonucuna ulaşılabilir.

1980-2020 döneminde tarımın GSYH’deki görece payının sürekli olarak azaldığı görülmektedir. Tarımın GSYH’deki nispi payı geçen 40 yılda %25’lerden %7’lere inmiştir. Türkiye’de ekonomik gelişme sürecinde tarımın istihdamdaki payı 1980- 2020 döneminde %50’lilerden % 17’iler seviyesine gerilemiştir.

1980’li dönemde tarımsal ürün ihracının dış ticarette önemli bir yer tuttuğu görülmektedir. 1980 sonrası dönemde dışa açık ve ihracata yönelik dış ticaret ve sanayileşme politikası toplam ticarette önemli bir gelişme kaydetmesine karşılık tarımsal ürün ihracında aynı ölçüde gelişme yaşanmamış tarımsal ürün ihracı giderek azalan bir seyir izlemiştir.

Tarım Sektöründe Yaşanan Başlıca Sorunlar

Türkiye’de tarım sektörü hem yapısal hem de finansal nitelikli sorunlarla karşı karşıyadır. Yapısal sorunlar tarımsal işgücünün fazlalığı, arazi yapısı, işletme niteliği ve verimlilikle ilgili sorunlardan oluşmaktadır. Finansal sorunlar ise tarımsal krediler ve destekler, arazi değeri ve sermaye dönüşümü gibi sorunları kapsamaktadır.

Türkiye'de Tarımsal Destekleme Politikaları

Tarım Politikası; Tarımın coğrafi koşullara bağımlı olması nedeniyle belirsizlik ve risk barındırması, ekonomik, sosyal ve stratejik önem taşıması nedeniyle sektörün yapısal değişmeden, girdi ve ürün piyasalarına değin kamu müdahalesi gerekmektedir. Bu kamu müdahale önlemlerine ‘tarım politikası’ denilmektedir

Tarım Sektörünün Desteklenme Nedenleri

Ülkeler, genellikle tarım sektöründe faaliyette bulunan üretici ve tüketicileri fiyat belirsizliklerinden korumak, adil gelir dağılımını gerçekleştirmek, üretimi çeşitlendirmek, tarım ürünlerinin ihracatını teşvik ederek, ülke tarımının dış piyasalardan daha büyük bir pay almasını sağlamak gibi nedenlerle tarım sektörünü desteklerler.

Türkiye’de tarım sektöründe uygulanan destekler; fiyat, gelir ve diğer destekler olmak üzere üç başlıkta ele alınabilir.

AB Ortak Tarım Politikası

AB Ortak Tarım Politikası; üye devletlerin tarım politikalarını ekonomik ve siyasi anlamda bütünleştiren “ortak” bir politika olup, 1958 de temelleri atılan ve birliğin ilk ortak politikası olma özelliğini taşıyan politikadır. Ortak Tarım Politikası amaçlarını gerçekleştirirken üç temel ilke benimsemiştir; tek pazar ilkesi, topluluk tercihi ilkesi ve mali dayanışma ilkesidir.