Tasarımda Piktogram, İşaret, Sembol

Soyutlama, sadeleştirme kaygıları en başından beri kullanılan insansal yetilerdir.

İşaret sistemleri, piktogramlar veya semboller karmaşık anlamları hızlıca basite indirgeyen, bizi yönlendiren ve dolayısıyla hayatımızı kolaylaştıran kullanımlardır.

Piktogram, İşaret, Sembol

Piktogram; bir nesne, figür ya da olayı daha geniş kitlelerce ortak bir manada anlaşılır kılmaya yarayan sistematik grafik anlatım biçimleridir.

Kitlesel iletişimde anlamın net olarak kavranmasını amaçlayan özellik neticesinde piktogramlar günümüzde yaygın olarak birçok alanda kullanılmaktadır.

Yönlendirici sistem tasarımı estetik, artistik bir yapıya sahip olmalı ve bilimsel açıdan öğretici, bilgilendirici nitelik taşımalıdır.

İşaret, piktogram ve sembol benzeri uygulamalar hassas içerikleri nedeniyle daha dikkatli bir biçimde ele alınmasını gerektirmektedir.

İdeogramlar; sözcüğün, ifadenin yerine geçen, duygu ve düşünceyi gösteren yazısız anlatımlardır.

Direkt kelime bir görüntü ile anlatılıyorsa bu duruma daha ziyade “Logogram” adı verilmektedir.

İşaret, tek başına eksik anlamlar içeren, daha çok destekleyici, başka bir şeyi göstermek ve dikkat çekmek için kullanılan temsildir.

Peirce’e göre gösterilen ile gösteren arasındaki ilişki üç farklı grupta incelenmektedir; Sembolik, Simgesel ve Dizinli.

Bir kavramı, nesne veya figüre ait soyut anlamları görsel yola ifade eden, anlamlarını somutlaştıran görsel işaretler, “sembol” olarak adlandırılır.

Sembollerde soyut kavramları anlatmak için gerçek nesneleri kullanmaktan çok yeni bir form belirlemek tercih edilir.

Sembol ile işaret arasındaki ayrım; sembolde anlatılmak istenen kavramın kapsayıcı yönünü ile gösterilir.

Göstergebilim (Semiyotik)

Göstergeleri, işaretleri, sembolleri sistematik biçimde ele alıp inceleyen bilim dalı Göstergebilim veya Semiyotik olarak adlandırılmaktadır.

Semiyotik, dört temel alanda incelenmektedir. Sentaktik, Semantik, Pragmatik ve Sigmatik.

Piktogram, İşaret ve Sembollerin Gelişimi

Görsel iletişimin temelleri modern insanın atası olarak bilinen, toplayıcı ve avcı rolündeki ilkel insanlara kadar dayanır.

Lascaux ve Altamira mağaralarındaki hayvan ve insan stilizeleri ilk görsel iletişim örneklerindendir.

Toplumsal yönetim ve ticari unsurların kontrolü, kayda geçirilmesi gibi ihtiyaçlar, yazı ve çeşitli sembollerin hayata geçirilmesini tetikleyen unsurlardan olmuşlardır.

Fenikelilerin ünsüz ses değerlerine sahip (fonetik) 22 sembolden oluşan alfabeleri günümüz Latin ve Kiril alfabelerinin temelidir.

Ticaretin gelişmesi ile antik dönemde özellikle taş işçiliği (Stonemason) ve kuyumculuk (Goldsmith) gibi alanlarda üreticisini temsil eden işaretlere de rastlanmaktadır.

Bir başka simge kullanım da Orta çağ ile görülen soylu ailelere ait armalardır.

Ortak Dil Çalışmaları

Bayrak Semaforu ve Mors Alfabesi ilk ortak dil denemeleridir.

İzotip, Semantografi ve Locos piktorial dilleri en önemli ortak dil çabaları arasında gösterilmektedir.

Olt Aicher tarafından tasarlanan ve 1972 Münih Olimpiyat Oyunlarına ait olan piktogram dizisi, tasarımda yaratıcı unsurların öne çıktığı önemli bir dönüm noktasıdır.

Günümüzdeki simgesel anlatımın en özgür sistemlerden birinin de dijital ortamda sıklıkla kullanılan ikon ve emojiler olduğu söylenebilir.

Bugün, bilginin tasnif edilerek daha da anlaşılır bir biçimde aktarılması için “bilgi mimarlığı” ve dolayısıyla “infografik” (Bilgilendirme Tasarımı) kavramları dikkatimizi çekmeye başlamıştır.

Diğer İşaret Sistemleri

Engelliler için geliştirilen Braille Alfabesi ve Parmak Alfabeleri bugün de kullanılan diğer iletişim modellerindendir.

Piktogram, İşaret, Sembol Özellikleri ve Tasarımla İlişkisi

Piktogram, işaret ve sembollerin bizde uyandıracağı psikolojik etki temel amaç olarak değerlendirilmelidir.

Piktogram, işaret ya da sembol alanında yönlendirme amacıyla yapılan tasarımların öncelikle anlaşılır olması gerekmektedir.

Çevremizdeki görsel karmaşa içinde, dikkat çekici bir etki bırakma ya da farklılaşma gereksinimleri de günümüz dünyasında tasarımcı için göz ardı edilmemesi gereken unsurların başında gelir.

Piktogram, işaret ya da semboller sözel ya da yazılı anlatımlardan çok daha fazla bilgiyi içinde barındırabilen ve bu bilgileri hızlı ve etkili bir biçimde aktarabilen özelliğe sahiptirler.

Piktogram, işaret ve sembollerin anlaşılır olma gibi işlevsel özelliğin yanısıra, yalın ya da stilize bir anlatıma sahip olma gibi yapısal bir yaklaşımları olduğu da görülmektedir.

Tasarımcı bu noktada görsel bir farklılık için ne sadelik unsurundan taviz vermeli ne de salt sadelik adına sıradanlaşacak bir tutum sergilemelidir. Aradaki dengeyi iyi tutturmalıdır.