Liderlik

Liderlik, sosyal psikolojide en geniş kapsamlı incelenen konularından biridir. Kelime olarak liderlik, İngilizce’deki “yol göstermek” anlamındaki “to lead” kelimesinden türemiştir. Liderlik; belirli grup hedeflerine ulaşma doğrultusunda, bir grup üyesinin (grubun liderinin) grubun diğer üyelerini etkileme sürecidir.

Liderliğin Ortaya Çıkışı

İnsan sosyal bir varlıktır ve yaşamını devam ettirebilmesi için başka insanlarla birlikte olmaya ihtiyacı vardır. Toplu hâlde yaşayan insanlar, hem kendi hem de diğer topluluklarla aralarındaki düzeni sağlayacak bir düzenleyiciye ihtiyaç duymuşlardır. Toplum içerisinde diğerlerine göre daha baskın olan, sahip olduğu bilgi, beceri ve diğer donanımlarla onların üzerinde otorite kurabilen insanlar lider olarak kabul edilmiştir. Liderliğin oluşması için, liderin resmî yetkilere sahip olması da zorunlu değildir. Bazı liderler, hiçbir yetkisi olmadığı hâlde kitleleri peşinden sürükleyebiliyorken, bazı liderler ise resmî yetki sahibi olsalar bile kitleler üzerinde etkili olamayabilirler.

Liderlik Sürecinde Kullanılan Güç Tipleri

Liderlerin diğer insanları, ortak bir hedef doğrultusunda etkilemeleri “güç” kullanma zorunluluğunu da beraberinde getirir. Güç, diğer insanları etkilemede ve davranış değişikliği yaratmakta kullanılan çok önemli bir araçtır. Liderlerin başkalarını etkileme sürecinde kullandıkları beş güç tipi tanımlamıştır. Bunlar; zorlayıcı güç, ödül gücü, yasal güç, uzmanlık gücü ve karizmatik güçtür.

Liderlik Kuramları

Bilim insanları; yapmış olduğu araştırmalarda, liderin takipçilerini nasıl yol göstereceğini, belli bir grup içerisinde liderin nasıl seçileceğini ve liderlik sürecini etkileyen unsurların neler olduğunu bulmaya çalışmışlar ve farklı liderlik kuramları öne sürmüşlerdir.

Özellikler Kuramı

Liderlik konusunu açıklamak ile ilgili olarak ilk geliştirilen yaklaşımdır. Özellikler kuramında, liderin özellikleri süreci etkileyen en önemli faktör olarak kabul edilmektedir. Kişinin lider olarak ortaya çıkmasının ve grubu yönetmesinin en önemli nedeni, taşımakta olduğu özelliklerdir.

Davranışsal Liderlik Kuramı

Bu kuramın ana fikri; liderin başarılı ya da başarısız olmasında önemli olan temel unsurun sahip olduğu birtakım özelliklerin değil, liderin, liderlik sürecinde göstermiş olduğu davranışların belirleyici olmasıdır. Araştırmacılar, liderliğin doğuştan gelen bir özellik olmadığını, sonradan kazanılan ve öğrenilen bir davranış olduğunu öne sürmektedirler

Durumsal (Koşul Bağımlılık) Liderlik Kuramı

Durumsallık Kuramları, davranışsal liderlik kuramlarının aksine liderlik tarzlarının, içinde bulunulan durum ve koşullara göre değişiklik gösterebileceğini varsayar. Buna göre, her durumda geçerli doğru ve tek bir liderlik tarzı yoktur. Bu alanda yapılmış olan en önemli çalışmalar; Fiedler’in durumsal liderlik yaklaşımı, yol-amaç modeli, Hersey-Blanchard durumsal liderlik modeli, Vroom-Yetton-Jago liderlik modeli ve lider-üye değişim modelidir.

Liderlik Kuramları Yaklaşımları

Liderlik üzerine geliştirilmiş olan özellikler, davranışsal ve durumsal kuramlara yönelik eleştiriler neticesinde çok sayıda yeni liderlik yaklaşımları ortaya atılmıştır.

Etkileşimsel-Dönüşümsel liderlik

Etkileşimsel liderlikte lider ve izleyenler arasında bir değiş-tokuş vardır. Astlar liderin arzu ve isteklerine uygun davrandıkları takdirde ücret ve saygınlık gibi bazı değerli sonuçlar elde edeceklerdir.

Dönüşümsel liderlik, liderin önderlik ettiği grup ya da organizasyonun amaçlarına yönelik yeni bir bakış açısı getirmesi ve bu bakış açısı doğrultusunda takip edenlerini harekete geçirme süreci olarak tanımlanmaktadır.

Karizmatik Liderlik

Karizmatik liderlik, liderin karizmasına ve takipçilerinin destek ve hayranlığından ilham alan kişiler arası çekiciliğine dayanan bir yaklaşımdır. Karizmatik liderler; takipçilerine örnek olabilecek niteliklere sahip olan, yetenekli ve oldukça saygı duyulan kişilerdir.

Vizyoner Liderlik

Vizyoner liderlik, insanları topluca etkileyebilecek ve harekete geçirebilecek vizyonları oluşturabilme ve iletebilme yeteneğidir.

Etik Liderlik

Etik liderlik, insanların karakter yapılarına bakmaksızın ve ön yargı olmaksızın onların bireysel farklılıklarını ve inançlarını kabul etmektir.

Hizmetkâr Liderlik

Hizmetkâr Liderlik, liderlik edilenlerin çıkarlarını kişisel çıkarların üstünde tutan bir anlayış ve uygulamadır. Başka bir ifadeyle, insanları yöneten kişilerin üstlendikleri rollerinde radikal değişiklikleri zorunlu kılan yeni bir liderlik biçimidir.