Farklı Kültürden Müracaatçılarla Görüşme
İçinde pek çok farklılığı barındıran farklı kökenli müracaatçı olgusu çok yönlü bir çalışma yapmayı zorunlu hâle getirmektedir. Farklılıkların hangi temellerde şekillendiği kadar ülkenin mevcut mevzuatı, sosyal hizmet uzmanının bilgi, beceri ve değer temeli, kuruluşların hizmet kapasitesi, ülkenin genel olanakları da önemli konu başlıklarındandır.
Farklı kültürden müracaatçılarla yapılacak tüm çalışmalarda ülkede yaşayan kişilerin en temel yaşam haklarının korunması ve sonrasında insan onuruna uygun bir şekilde yaşamlarına devam etmelerinin sağlanması gereklidir.
Görüşme Öncesi Hazırlık ve Görüşmeye Başlama
Görüşme öncesinde sosyal hizmet uzmanı farklı kültürden bir müracaatçı ile yapacağı görüşmenin verimli olması için pek çok konuda farklı bilgi kaynaklarından yararlanarak ön hazırlık yapmalıdır.
Farklı kültürden müracaatçı ile görüşmede farklılık yaratabilecek etmenler
- Ülkeye gelme nedenleri,
- Olumsuz yaşam deneyimleri,
- Ülkedeki yasal durumları,
- Bireysel ve sosyokültürel özelliklerdir.
Farklı kültürden müracaatçının görüşmeye ne şekilde ve hangi nedenle geldiği
Farklı kültürden müracaatçı ile yapılacak görüşmeye müracaatçının gönüllü olmaması süreci daha da zorlaştırabilir. Farklı kültürden müracaatçı ile bilgi alma, bilgilendirme, bir konuda karar verme, kendi istediği bir konuda görüşme veya terapi/tedavi odaklı çalışmalara katılım için görüşme yapılabilir.
Sosyal hizmet uzmanının özellikleri ve görüşmede yapılması gerekenler
Sosyal hizmet uzmanı;
- Öncelikle kendisini, yaptığı işi, görüşmenin amacını ve içeriğini çok net bir biçimde ifade etmelidir,
- Yabancılara, farklı kültürden olanlara karşı asla ön yargılı ve olumsuz ön kabulleri olmamalı, her müracaatçıyı kendi özel durumu içinde değerlendirmelidir,
- Görüşme yapacağı müracaatçının sosyokültürel yapısına hâkim olmalıdır,
- Tüm görüşme boyunca sözsüz davranış kalıplarını özenli ve dikkatli kullanmalıdır,
- Çevirmene etik kuralları ve görüşme süresince yapması gerekenleri net bir şekilde anlatmalı, müracaatçının tüm konuşması boyunca müracaatçı ile göz kontağını koparmamalı,
- Gerekmedikçe bedensel temas kurmaktan kaçınmalıdır,
- Müracaatçının olumsuz bir intiba edinmesine neden olacak jest ve mimikleri kullanmamalıdır,
- Kültürel farklılıkları dikkate alarak kanaat bildirmelidir,
- Kendi dinî ve siyasi görüşü ile kültürel ve ahlaki değerlerini bir kıyaslama aracı olarak kullanmamalıdır,
- Eleştirel ve yargılayıcı bir tutum takınmamalıdır,
- Müracaatçının kendi kültürüne özgü sözsüz davranış kalıplarını kendi kültürleri içinde değerlendirmelidir,
- Görüşme sürecinde gizliliğe önem vermelidir,
- İlgili konudaki tüm yerel ve uluslararası mevzuata hâkim olmalıdır,
Görüşme Yapılacak Yerin Özellikleri
Farklı kültürden müracaatçı ile yapılan görüşmeler sosyal hizmet kuruluşlarında, geçici barınma merkezlerinde, müracaatçının yaşadığı evde, sivil toplum kuruluşunun binasında yapılabilir. Görüşme yapılan yerin müracaatçıların kaldıkları yere çok uzak olmaması, yine kampta kalan müracaatçıların kampa giriş çıkış saatleri ile görüşme yapılan saat aralığının uyumlu olması gerekir. Oda içinde farklı kültürden gelen müracaatçıları bilgilendiren kendi dillerinde yazılmış bilgilerin yer aldığı tanıtım yazıları yer almalıdır. Yine müracaatçıların kendi ana dillerinde selamlanarak karşılanmaları müracaatçıları rahatlatacak var olan endişe ve çekincelerini azaltmaya yardımcı olacaktır.
Görüşmeye Başlama
Farklı kültürden müracaatçılarla yapılacak görüşmede sosyal hizmet uzmanı gerekli hazırlıkları yaptıktan sonra kendini tanıtarak görüşmeye başlamalıdır. Burada farklı dil konuşan müracaatçılarla bir çevirmen eşliğinde görüşme yapılacağı için müracaatçı bu konuda aydınlatılmalı ve izni alınmalıdır. Müracaatçının görüşme öncesinde bir ihtiyacının olup olmadığı mutlaka sorulmalıdır. Açlık, susuzluk ve tuvalet ihtiyacı varsa bunların görüşme öncesi karşılanması için olanak sağlanmalıdır. Görüşmede müracaatçı uygun bir dille selamlandıktan sonra kendisine kültürüne uygun bir şekilde hitap edilerek, görüşme süreci ve süresi ile ilgili bilgi verilerek görüşmeye başlanmalıdır.
Görüşme Sırasında Çıkabilecek Sorunlar ve Çözüm Önerileri
Gürültü gelebilir, özellikle savaş koşullarından gelen müracaatçıların ani gürültülerde ürkmeleri beklenen bir durumdur, bu sebeple bu konuda çok özenli ve dikkatli olunmalıdır.
Müracaatçı aşırı kaygı, heyecan veya kronik bir sağlık sorunu nedeniyle fenalaşabilir. Bu gibi bir durumda olaya hemen müdahale edilmeli gerekli hâlde ambulans çağrılmalıdır.
Müracaatçı görüşme başında veya ortalarında görüşmeden vazgeçebilir bu durumların oluşmaması için ön çalışmada önleyici çalışmalar yapılmalı ancak engellenememesi hâlinde müracaatçı asla görüşme yapmaya zorlanmamalı, görüşmeye bir süre ara verilmesi veya görüşme gününün başka bir güne ertelenmesi gibi seçenekler sunularak görüşme sonlandırılmalıdır.
Herhangi bir nedenle aşırı duygusallaşıp ağlayan müracaatçıları sakinleştirmek için uygun sözler söylenmeli ve sakinleşmeleri beklenmelidir.
Dışarı çıkma veya tuvalet ihtiyacı oluşması hâlinde yine görüşmeye ara verilebilir. Farklı kültürden müracaatçının çekinerek bunu ifade edemediği hâllerde bir sorun olduğunun anlaşılması hâlinde görüşmeye bir ihtiyaç arası verildiği söylenerek bu ihtiyaçların giderilmesi sağlanabilir.
Görüşmeye çocuk veya çocukları ile gelen bir kadın müracaatçının çocuğunu emzirmesi gerekebilir, çocuklar annelerini görmek isteyebilirler. Bu gibi durumlarda yine görüşmeye ara verilebilir.
Müracaatçı görüşme saati içinde namaz kılmak isteyebilir, bu durumda da görüşmeye ara verilmelidir.
Görüşmeyi Sonlandırma
Farklı kültürden müracaatçı ile yapılan görüşmede alınması gereken tüm bilgiler alındıktan sonra görüşmenin sonlanacağını belirten bazı ifadeler kullanılmalı sonrasında müracaatçının eklemek istediği bir şey olup olmadığı sorularak herhangi bir soru yoksa sonraki süreçle ilgili yeterli bilgi verilerek görüşme sonlandırılmalı ve müracaatçı ayağa kalkılarak iyi dileklerle uğurlanmalıdır.