Dünyada ve Türkiye’de Sosyal Hizmet Eğitiminin Tarihsel Gelişimi

Bir mesleğin tarihçesini ve özellikle de eğitiminin geçirdiği aşamaları bilmek, mesleğin bugünkü sorunlarını, yeni toplum düzenindeki rolünü ve yerini anlamayı ve geleceğe ilişkin öngörülerde bulunmayı sağlar.

Literatürde sosyal hizmet eğitiminin başlıca üç aşamadan geçtiği belirtilmektedir: Birinci aşamayı bu alanlarda uzun süre çalışarak hangi yöntemlerin işe yaradığını deneyimleyen kişiler tarafından verilen konferanslar, ikinci aşamayı teorik ve pratik kurslar ve üçüncü aşamayı ise bağımsız sosyal hizmet okulları oluşturur.Sosyal hizmet okulu olarak açıkça tanımlanan ilkokul Hollanda, Amsterdam’daki bir grup sosyal reformcu tarafından 1899’da kuruldu. Enstitü iki tam yıl kuramsal ve uygulamalı derslerden oluşan bir programla kendilerini hayır işlerine adayan kişilere eğitim vermeye başladı.

1904 ve bunu izleyen yıllarda ABD, Almanya, İsviçre, İngiltere’de yeni sosyal çalışma okulları açılmış, dünyada sosyal hizmet eğitimi hızlı bir yayılma göstermiştir. 1910 yılında Avrupa ve ABD'de 14 sosyal hizmet Okulunun kurulduğu, 1920’de Latin Amerika'da, 1924'te Güney Afrika'da, 1936'da Mısır'da ve Asya'da (Hindistan) sosyal hizmet eğitimin başladığı görülmüştür.

Ülkemizde sosyal hizmet eğitiminin başlamasında Birleşmiş Milletler’den ülkemize gelen danışmanların çalışmaları sonucu çıkarılan 1959 tarihli ve 7355 Sayılı Sosyal Hizmetler Enstitüsünün Kurulmasına Dair Kanun'un dayanak olduğu bilinmektedir.

Türkiye’de sosyal çalışma eğitimine ilk defa Sosyal Hizmetler Akademisi’nin 1961’de kuruluşuyla başlanmış ve dört yıllık bir eğitim programı ile sosyal hizmet mütehassısı (sosyal hizmet uzmanı) olarak yetiştirilmesi öngörülmüştür.

Hacettepe Üniversitesi içerisinde önce bir yüksekokul olarak eğitime başlayan (Sosyal Çalışma Yüksekokulu) ve daha sonra da Sosyal ve İdari Bilimler Fakültesi içinde bir bölüm olarak örgütlenen hemen hemen aynı yıllarda eğitimi başlayan başka bir eğitim kurumu daha vardı. Sosyal Çalışma Yüksekokulunun kurucusu Emre Kongar, sosyoloji eğitimi görmek için gittiği ABD’de yeni bir meslekle ve eğitim modeliyle tanışmıştır.

Sosyal Hizmetler Akademisi, 1982 yılında Yükseköğretim Kurumu Kanunu ile 1967'de Hacettepe Üniversitesi İdari ve Sosyal Bilimler Fakültesi bünyesinde kurulmuş olan Sosyal Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bölümü'nün katılmasıyla Sosyal Hizmetler Yüksekokulu adıyla Hacettepe Üniversitesine bağlanmıştır. Hacettepe Üniversitesi Sosyal Hizmetler Yüksekokulu 2006 yılında İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi’ne bağlanarak “Sosyal Hizmet Bölümü” adını almıştır.

Bugün Türkiye’nin birçok üniversitesinde lisans ve lisansüstü düzeyde sosyal hizmet eğitimi verilmektedir. Türkiye’de 2016 yılı itibarıyla lisans düzeyinde eğitim veren sosyal hizmet bölümlerinin sayısı 40’a ulaşmıştır. Lisansüstü eğitime bakıldığında da yüksek lisans ve doktora programlarının sayısının arttığı ve bu programlara olan talebin de giderek arttığı görülmektedir.

Ülkemizde, Batı’daki gelişmenin ve tanımda netleşmenin aksine akademi ya da bilim dünyasını temel almayan bir uygulama sürmüştür. Türkiye’de sosyal hizmet eğitimi alan öğrencilerin kafasını bir hayli karıştıracak nitelikte bu gelişmeler, görev tanımlarının yapıldığı yasal düzenlemelerde de karşımıza çıkmaktadır.