Sağlık Çalışanlarının Hukuki Sorumluluğu
En geniş manada sorumluluk, bir kimsenin tavır ve davranışları ile hukuk kurallarına aykırı şekilde hareket etmesi halinde katlanmak zorunda olduğu neticedir. Özel hukuk açısından sorumluluk türleri; sözleşmeden doğan sorumluluk ve sözleşme dışı sorumluluk olmak üzere iki türden oluşur. Sözleşme dışı sorumluluğun da kendi içinde alt türleri bulunmaktadır.
Sağlık hizmetlerinin ifası sırasında görev yapan hekimler, hasta ile aralarındaki sözleşme ilişkisine binaen veya kanundan doğan yükümlülükleri esas alındığında kusurları ile hastaya verdikleri zararları gidermekle yükümlüdürler.
Hastanın uğrayacağı zarar, maddi veya manevi nitelikte olabilir. Hukuki sorumluluğa yol açacak durumlar, sağlık çalışanının hasta ile kurduğu hukuki ilişkinin niteliğine göre farklılık gösterir. Başlıca sorumluluk türleri ise Culpa ın contrahendo sorumluluğu, sözleşme sorumluluğu, vekâletsiz iş görmeden doğan sorumluluk, haksız fiil sorumluluğu ve kusursuz sorumluluktur.
Culpa in contrahendo sorumluluğu sözleşme görüşmeleri esnasındaki kusur sorumluluğudur. Culpa in contrahendoda sorumluluk olgusunun sınırlandırılması gerektiği düşüncesi hakim olup kural olarak hasta sadece uğradığı menfi zararın tazminini talep edebilir.
Hekim ve hasta arasında sözleşme ilişkisinin kurulduğu hâllerde sözleşmeden doğan sorumluluk söz konusu olur. Hekimlik sözleşmesi olarak adlandırılan bu ilişkide serbest çalışan hekim, hastasının menfaatine ve iradesine uygun olarak tıp bilimi ve uzmanlığının öngördüğü esaslar çerçevesinde ve ücret karşılığında teşhis koyma ve konulan teşhise en uygun tedaviyi seçip uygulamayı, bir zaman kaydına bağlı olmaksızın ve sonucun elde edilmesi taahhüdü altına girmeksizin üstlenmektedir.
Hekimin vekâletsiz iş görmeden doğan sorumluluğu iki hâlde söz konusu olmaktadır. Bunlar acil müdahaleler ve tıbbi müdahalenin genişletilmesi dir.
Hekim ile hasta arasında sözleşme ilişkisinin bulunmadığı ve yapılan tıbbi müdahalenin vekâletsiz iş görme sayılamayacağı hâllerde hekimin haksız fiil sorumluluğu söz konusu olabilir. Haksız fiil sorumluluğundan bahsedebilmek için birtakım unsurların bir arada gerçekleşmiş olması gerekir. Bunlar fiil, hukuka aykırılık, zarar, kusur ve illiyet bağıdır.
Hekimlerin yardımcı kişinin fiillerinden kaynaklanan sorumluluğu kusursuz sorumluluk kapsamında değerlendirilir. Hekimin TBK 116. madde çerçevesinde kusursuz sorumluluk, sözleşme sorumluluğu şartlarından sadece kusurun aranmadığı ve diğer şartların aynen göz önünde bulundurulacağı bir sorumluluk türüdür. Eğer hekim, hekimlik sözleşmesi çerçevesinde ve tedavinin herhangi bir aşamasında yardımcı şahıs kullanmış ve hasta bu şahıs/şahısların tıbbi uygulama hatası neticesinde zarara uğramış ise hekim dahi adam çalıştıran sıfatı ile hastanın uğradığı zarardan dolayı sorumlu tutulacaktır.
Sağlık çalışanları denildiğinde ilk akla gelen bir diğer meslek grubu ise hemşirelerdir. Hemşirelik mesleği, teori ve uygulaması bilimsel temele dayanan bir sağlık disiplinidir.
Hemşirelik Kanunu, hemşirelerin görev ve sorumluluklarını genel hatları ile düzenlemiştir. Hemşirelik tanılama süreci, hemşirelik bakımının sunulmasında bilimsel yöntemlere dayalı sistematik bir yaklaşım ortaya koyar. 08.03.2010 tarih ve 27515 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Hemşirelik Yönetmeliği’nin 4/c maddesinde, hemşirelik tanılama süreci tanımlanmıştır. Bu tanıma göre hemşirelik tanılama süreci; bireyin muhtemel veya mevcut sağlık sorununa yönelik olarak, hemşirelik hizmetleri çerçevesinde bakıma en uygun yaklaşımı belirlemeyi mümkün kılan durum değerlendirmesidir.
Hemşirelik süreci, bazı basamaklardan oluşur. Bu basamaklara genel olarak hemşirelik bakım planı adı verilir. Hemşirelik bakım planı beş basamaktan oluşmaktadır. Bunlar veri toplama, tanılama, planlama, uygulama ve değerlendirmedir.
Hemşirelerin bir kısmı hekimlerden bağımsız, bir kısmı ise hekimlerin talimatları doğrultusunda ve onlara uygun olarak yürüttükleri görevleri vardır. Bu görevler nedeniyle çeşitli hukuki sorumlulukları da bulunmaktadır. Bunlar; hemşirenin ifa yardımcısı olması halinde hukuki sorumluluk, hemşirelerin haksız fiil sorumluluğu ve order açısından hemşire ve hekimin hukuki sorumluluğu başlıkları altında açıklanmıştır.