Risk Altındaki Çocuklarda Önleme ve Müdahale Yaklaşımları

Çocuk Hakları: Evrensel çocuk hakları BM öncülüğünde 1989 yılında “Çocuk Haklarına Dair Sözleşme” olarak Birleşmiş Milletler Genel Kurulu tarafından oluşturulmuştur. Çocuk haklarında uluslararası olarak yapılan kapsamlı çalışmalarla çocukların temel haklarının tanınarak korunmasının yanında çocukların refah standartları da belirlenmiş ve artırılmıştır.

Erken Uyarı Alanı: Erken uyarı sistemi kurumlardan elde edilecek verilerle risk faktörlerinin analiz edilerek sorun ortaya çıkmadan önce önleyici politikalar yürütmek ve çocuğu sosyal devlet çatısı altında koruma altına almaktır. Bu sistemin en önemli avantajlı çocuğun risk faktörlerinden zarar görmeden korunma altına alınmasıdır.

Ombudsmanlık: Toplumda dezavantajlı gruplara yönelik olarak birey ve devlet arasındaki aracı bağımsız devlet organıdır. Türkiye’ deki karşılığı ise Kamu Denetçiliği adlı kurumdur.

Risk Altındaki Çocuklarla İlgili Temel Kavramlar: Aile, göç ve göçmen, mülteci, iltica, Unıcef, cezai ehliyet, çocuk ihmali ve istismarı, çocuk işçiliği, pedofili, çocuk mahkemeleri, suça sürüklenen çocuk, korunmaya ihtiyacı olan çocuk, korunma kararı, korunma önlemi, koruyucu aile, darülaceze, darüleytam, darüşşafaka, himaye-i etfal, çocuk evleri, çocuk destek merkezleri (çodem), çocuk hakları evrensel bildirgesi

Risk Altındaki Çocuk Kimdir?: Bulunduğu gelişim dönemine veya yaşına uygunsuz hal ve hareketler sergileyen veya olumsuz ortamlarda bulunan grubu ifade etmektedir. Risk grubunda olarak tanımlanan çocuklar dezavantajlı görülen bu sistemlerde görülen sorunların bir çıktısı olabilmektedirler. Dezavantajlı görülen bu gruplar toplumun demografik yapısına göre sahip oldukları yetersiz hayat ve geçim kaynaklarıyla farklılaşmaktadır.

Risk Faktörleri: Gelişimde yetersizlikler, kalıtım, evden/ okuldan kaçma, okul başarısızlığı, ekonomik düzey, aile ihmali, eğitimsiz aile, aile içi şiddet/ çatışma, göç/ ayrımcılık, tek veya çoklu ebeveyn

Koruyucu Faktörler: Gelişimsel yeterlilik, aidiyet duygusu hissetme, olumlu okul bağılığı, güçlü iletişim, etkili baş etme becerileri, yeterli ekonomik imkanlar, yüksek refah düzeyi, ilgili/ destekleyici ebeveyn, sağlıklı aile iletişimi, demokratik aile ortamı

Önleme Yaklaşımları: Sağlıklı veya riskli gruplara yönelik verilen problem davranışın meydana gelme olasılığını azaltan veya zarar gören bireylerin topluma adaptasyonunun sağlanmasında grup temel alınarak yapılan çalışmalardır. Amaç risk faktörlerinin belirlenip azaltılması koruyucu faktörlerin etkinleştirilmesi ve arttırılmasıdır.

Birincil Önleme: Sorun henüz ortaya çıkmadan önce tüm bireylere yönelik sunulan önleme programıdır. Amaç problem davranışlar ortaya çıkma ihtimalini en aza indirmek bireylerin başa çıkma becerilerini harekete geçirerek desteklemektir.

İkincil Önleme: Sorunu yaşamaya eğilimli olan yani riskli grupları teşkil eden grupları hedefleyen çalışmaları içermektedir. Burada bireyin başa çıkma becerilerini geliştirmek ve riskli etkenlerin etkisini azaltarak koruyucu faktörleri etkinleştirmek hedeflenmektedir.

Üçüncül Önleme: Sorundan etkilenen bireylere odaklanan yani zarara uğramış bireylere yönelik müdahale yaklaşımlarını içermektedir.

Müdahale Yaklaşımları: Önleme çalışmalarının yetersiz kaldığı noktada devreye giren müdahale sistemleri, 18 yaşına kadar olan korunmaya muhtaç ve risk altındaki çocukların iyi oluşlarının ve refahlarının sağlanması, ruhsal ve bedensel varlıklarının korunması ve yeniden riskli durumla karşılaşmamasını amaçlamaktadır.

Psikososyal Müdahaleler: Psikososyal müdahaleler bireylerin duygu yönetimini ve çatışma çözmeyi geliştirerek ve sosyo-duygusal becerileri geliştirmeyi amaçlamaktadır.

Aile Çocuk Etkileşimi Terapisi: Programın amacı aile eğitimi yoluyla çocuğun problem davranışlarının azaltılmasıdır.

Anne Baba Eğitimi Programları: Anne baba eğitimi programlarının uygulanmasıyla ebeveynlik becerilerini, ebeveynlerin yaşayabileceği problemlerle pozitif başa çıkma becerilerini geliştirme, ebeveynlerin çocuğunun bilişsel, sosyal, ve duygusal gelişimine nasıl katkıda bulunabileceklerine ilişkin öğrenme deneyimlerini geliştirmeyk amaçlanmaktadır.

Okul Temelli Müdahale Programları: Programlarda ortak olarak okul çağı çocuklarının iyilik hali araştırılmaya, baş etme, iletişim, empati, sorun çözme, yaşam becerileri öğretilmeye, özyeterlilik, benlik saygısı, topluma aidiyet vb. duygularında artış sağlanmaya çalışılmaktadır.

Psikiyatrik Müdahale Yaklaşımları: Psikiyatrik müdahale kapsamında tedavi ve psikoterapi yaklaşımları öne çıkmakta tedavi için tıbbi işlemler sürece girmektedir.

Toplum Ruh Sağlığı Merkezleri: İlgili bölgelerde yaşayan bireylerin yaşama becerilerinin arttırılmasını sağlama, ailelere bilgilendirici faaliyetlerde bulunma, ayakta tedavi sağlama ve tedavi alan bireylerin takibini sağlanma gibi işlevleri bulunmaktadır.