Para Politikasının Amaç, Araç, Hedef ve Göstergeleri

Bu ünitede para politikasının amaç, araç, hedef ve göstergeleri üzerinde durulmuştur. Para otoritesinin amaçlarının ve bu amaçlara ulaşmak için kullanılacak araçların belirlenip tanımlanması gerekir. Gerektiğinde bu amaç ve araç değişkenler muhtemel veya spesifik değerleri ile belirlenebilir. Mesela, fiyat istikrarı amacıyla ilgili spesifik bir değer olarak enflasyonun belli bir aralıkta belirlenmesi söz konusu olabilir.Para politikasının amaçlarını şu şekilde sıralayabiliriz:

(1) Tam istihdamı sağlamak,

(2) fiyat istikrarı,

(3) uygun ödemeler bilançosu pozisyonu ve döviz kuru istikrarı,

(4) faiz oranı istikrarı ve finansal istikrardır.

İktisat politikasının en önemli amaçlarından biri olarak fiyat istikrarını söyleyebiliriz. Düşük ve istikrarlı bir fiyat seviyesini sürdürmek para politikasının amacıdır. Buradaki düşük fiyattan kastedilen %2'lik bir enflasyon oranı ve buna yakın bir nominal faiz oranıdır.

Ödemeler bilançosu dengesi, döviz kuruyla yakından ilişkilidir ve her ikisi de genel olarak iktisat politikasının, özel olarak da para

politikasının uluslararası düzeydeki amaçları arasındadır. Dış ticaret ve yatırım iktisadi olarak faydalıdır; ancak döviz kuru belirsizliği her ikisini de cazip olmaktan çıkarabilir veya engelleyebilir.

Faiz oranı istikrarı ve finansal piyasalarda istikrarı da iktisat politikası amaçlarından biridir. Faiz oranının bir fiyat olduğu göz önüne

alındığında, faiz oranında meydana gelen dalgalanmaların piyasaya katılanlar için yanlış malumatlar aktardığını söyleyebiliriz.

En önemli para politikası aracı açık piyasa işlemleridir. Bu işlemler parasal taban, para arzı ve faiz oranının temel belirleyicisidir. Reeskont politikası, merkez bankasının bankalara açtığı reeskont kredilere

uyguladığı faiz oranıdır. Reeskont oranının maliyet ve beyan (sinyal)

etkisi vardır. Merkez bankasının özel araçlarını şu şekilde sayabiliriz:

(1) Farklılaştırılmış iskonto oranları,

(2) merkez bankasının banka kredilerine müdahale ederek açılacak kredilerin miktar, vade ve faiz oranlarını belirlemesi,

(3) merkez bankasının banka ve diğer finansal aracılara belli miktarda devlet tahvili veya hazine bonosu satın almaya zorlaması,

(4) ithalat teminatları uygulaması,

(5) merkez bankasının ikna gücünü kullanmasıdır.

Para politikasının nihai hedefi toplumun refahının artırılmasıdır. Bunun gerçekleşmesi için tam istihdam hedefinin, ekonomik büyümenin ve fiyat istikrarının sağlanması gerekir. Para politikası amaçlarının gerçekleşmesi için iki tür stratejiden söz edilir. Bunlardan biri, merkez bankasının politika araçlarını doğrudan nihai amaçlara yönlendirmesini içeren tek aşamalı strateji, diğeri ise araçlarla amaçlar arasında hedeflerin yerleştirildiği iki aşamalı stratejidir.

Para politikası sırasıyla araçlar, işlem hedefleri, hedefler ve nihai amaçlar şeklinde yürütülür. Merkez bankasının hedef değişkenleri, merkez bankasının doğrudan kontrol edemediği ve iktisadi refahı

doğrudan etkilemeyen, fakat nihai amaçların önemli belirleyicisidir. Hedef değişken politikalardan etkilenme yanında kolayca ölçülebilme özelliğine de sahip olmalıdır.