Dışa Açık Ekonomide Para Politikasının Etkinliği

Bu ünitede dışa açık bir ekonomide para ve maliye politikalarının etkinliği tartışılmıştır. İlk olarak kapalı bir ekonomide para ve maliye politikalarının etkinliği üzerinde durulmuş, sonra tartışma sabit ve esnek döviz kuru rejimleri altında para ve maliye politikalarının etkinliğinin incelenmesine genişletilmiştir.

Kapalı bir ekonomide net ihracat sıfırdır ve ihracatın IS eğrisi üzerinde herhangi bir etkisi yoktur. Ayrıca böyle bir ekonomide yurt dışı fiyat düzeyi, yabancı faiz oranı ve döviz kuru da dikkate alınmaz.

Para ve maliye politikaları, ödemeler bilançosu ve döviz kuru mülahazalarından bağımsız olarak belirlenir. Para ve maliye politikalarının etkinliği üzerinde durulurken kullanılan araçlar IS-LM analizidir.

Aşırı Keynesgil durumda, yatırımların faiz duyarlılığının sıfır, para talebinin faiz duyarlılığının ise sonsuza yakın olduğu kabul edilir. Bu durumda IS eğrisi faiz oranının ölçüldüğü dikey eksene paralel iken LM eğrisi ise yatay eksene paraleldir. Böyle bir durumda para politikasının etkin olmadığı açıktır çünkü para arzını artırmakla faiz oranını düşürmek ve dolayısıyla yatırımı ve geliri artırmak mümkün değildir. Aşırı Keynesgil durumda para arzının tamamıyla içsel olarak belirlendiği şeklinde bir yorum da mevcuttur yani para otoritesinin para arzını tamamıyla kontrol edemediği bir durum söz konusudur. Yatırımların ve para talebinin faize olan duyarlılıkları hakkında yapılan yorumlar para ve maliye politikalarının ekonomi üzerindeki etkileri hakkında bize fikir verir. Mesela, yatırımların faiz esneklikleri düşük, buna karşılık para talebinin faize olan duyarlılığı yüksekse genişletici bir maliye politikası sonrasında faiz oranlarındaki yükselmenin düşük, dışlama etkisinin zayıf ve çarpan etkisinin güçlü olmasına neden olmaktadır.

Yatırımların faize olan duyarlılığının fazla olduğu Monetarist varsayımlar altında ise dışlama etkisi büyük ve dolayısıyla çarpan etkisi küçük olacaktır. Sonuç olarak para politikası etkin iken maliye politikası etkin olamayacaktır.

Açık Ekonomide IS-LM Modeli: Esnek ve sabit olmak üzere iki temel döviz kuru sistemi vardır. Esnek döviz kuru sisteminde, döviz kuru, döviz piyasasında döviz arz ve talebine göre belirlenir. Sabit döviz kuru sisteminde ise döviz kurunu hükûmet veya merkez bankası belirler. Hükûmetin belirlediği resmî kur, piyasada belirlenenden farklı olabilir. Resmi döviz kuru piyasa kurunun altında ise ülke parasının aşırı değerlendiği söylenir, tersi durumda ise eksik değerlenme söz konusudur

Sabit döviz kuru sisteminde, merkez bankasının bağımsız bir para politikası izleyemeyeceği kabul edilir. Bu sistemde, ülkedeki para arzı artışı ve enflasyon oranı, bu büyüklüklerin yurt dışı değerleri tarafından belirlenir. Oysa esnek kur sisteminde, merkez bankası parasal büyüme ve enflasyon oranını istediği gibi ayarlayabilir.

Açık ekonomide para ve maliye politikalarının IS-LM modeliyle analizi biraz daha karmaşıktır. Analize ödemeler bilançosu, cari hesap ve döviz kuru mülahazalarının da katılması gerekir. Bunları etkileyen değişmeler, ekonominin bir bütün olarak davranışında değişmelere yol açar. Bununla beraber IS-LM modeli, dışa açık bir ekonominin analizine kolayca genişletilebilir.