Zihinsel Engelli Çocukların Gereksinimlerine Uygun Araç-Gereci Hazırlamak-I

Materyal tasarlama ve geliştirme, genel eğitim sınıflarında olduğu kadar zihinsel engelli çocukların eğitim gördüğü sınıf ortamlarında da oldukça önemlidir. Akademik, bilişsel, sosyal, dil ve psikomotor becerilerde akranlarından geri kalan zihinsel engelli çocuklara gelişimsel ve akademik alanlarla ilgili gereksinimlerinin karşılanmasında kullanılacak olan öğretim materyalleri onların bu alanlardaki gereksinimlerini karşılamalarını kolaylaştıracaktır. Zihinsel engelli çocukların öğretmenleri, onlara anlatacakları konularla ilgili ve etkili ders sunumlarını öğrencilerinin bireysel özelliklerine uygun materyallerle desteklediklerinde zihinsel engelli çocuklar kendilerine aktarılan bu bilgileri daha kolay ve kalıcı bir şekilde öğrenebilirler.

Zihinsel Engelli Çocukların Gelişimsel Özellikleri

Bu başlık altında sırası ile zihin engelli çocukların Psiko-motor, Algısal, Dil ve Sosyal gelişim özelliklerine yer verilecektir.

Psikomotor Gelişim

Çocuğun en önemli özelliklerinden birisi de sürekli büyüme, gelişim ve değişme süreci içinde olmasıdır. Psikomotor gelişim, motor becerilerde ortaya çıkan davranışların kontrol altına alınması sürecidir ve motor becerilerinin performansının giderek artmasını sağlayan sinir kas mekanizmasının olgunlaşma biçimi olarak ifade edilmektedir.

Psikomotor gelişim büyük kas ve küçük kas hareket gelişimi olmak üzere iki alanda ele alınıp incelenebilir. Büyük kas hareket gelişim, “kaba motor becerileri” olarak ifade edilir. Bir bütün olarak vücudun genel hareketlerini yani geniş kasların kullanımını içerir. Büyük kas hareketleri üç grupta incelenirler:

Lokomotor Hareketler; Emekleme, yürüme, koşma, atlama, yuvarlanma, tırmanma, zıplama, sıçrama ve sekme yer değiştirmeyi gerektiren hareketlerdir.

Lokomotor Olmayan Hareketler; Ayakta dik durma, dönme, Eğilme, itme, çekme salınım, yer değiştirmeden yapılan geniş kasların kullanımını içeren hareketlerdir.

Denge; Bir yerde belirli bir pozisyonu sürdürme hareketleri kapsar.

Algısal Gelişim

Algı; çevredeki uyaran görüntülerinin organizasyonu ve yorumlanması sürecidir. Algı duyusal verilerin bütünsel bir örüntü halinde bir araya getirilmesi ile belirir. Algının incelenmesi, bellek, düşünme gibi bilişsel süreçler ile yakından ilgilidir.

Dokunsal Algı

Dokunsal algı, dokunsal ayırt etme ve dokunsal eşleştirme alt başlıkları altında toplanmaktadır. Dokunsal ayırt etme; nesnelerin şekil, boyut, sertlik, yumuşaklık vb. özelliklerinin dokunarak ayırt edilmesidir. Dokunsal eşleştirme, nesnelerin benzerlerine dokunarak fark edilmesi becerisidir.

İşitsel Algı

Çocuklar; evde, okulda, sokakta bir çok farklı sesle karşılaşırlar. Bunun yanında değişik sesli oyuncaklara da sahip olabilirler. Bunlar çocukların işitme algısını geliştirmek için iyi bir fırsattır. Çevrede duyulan tüm seslerden yararlanıp, çocukların çevredeki sesleri keşfetmeleri için yönlendirme yapılabilir.

Görsel Algı

Görsel algılama, görsel uyaranlar yoluyla bilgi edinme ve bu bilginin işlenip yorumlanması olarak tanımlanabilir.

Dil Gelişimi

Çocuğun amacını, düşüncesini ve isteğini diğerleriyle paylaşabilmesini sağlayan dil, sosyal bir bağlam içinde kullanılmaktadır. Bu nedenle, dilin kazanıldığı ortama ilişkin özelliklerin dil kazanımında etkili olduğu kabul edilmektedir. Ortamda çocuk ile etkileşime giren yetişkinlerin kullandıkları dil ve çocukla etkileşimlerinde bu dili kullanma biçimlerinin oluşturduğu bağlam yer almaktadır.

Sosyal Gelişim

Zihinsel yetersizliği olan çocuklar ve akranları arasındaki etkileşim azlığının birçok nedeni olabilmektedir. Bunlardan bazıları; bu çocukların sosyal beceri yetersizliği, yetersizliği olmayan akranlarıyla birbirlerini tanımaları için yeterli fırsatların olmaması, iletişim becerilerindeki yetersizlikleri ve akranlarıyla aynı ortamda yeterince birlikte olamayışlarıdır. Yetersiz sosyal beceriler yüzünden, zihinsel yetersizliği olan çocuklar ile özel eğitime gereksinim duymayan akranları arasında, etkileşim için fırsatlar oluşamamaktadır.

Zihin Engelli Çocukların Akademik Gereksinimkerini Belirleme

Öğrencilerin okul yaşamlarında başarılı olabilmeleri ve toplum içinde de bağımsız yaşayabilmeleri için işlevsel akademik becerileri öğrenmeleri önemlidir. Öğrencilere kazandırılması hedeflenen işlevsel akademik beceriler saat okuma, para sayma, okuma, yazma, temel aritmetik ve temel işlemler olarak sıralanabilmektedir

Gereksinimlere Uygun Araç Gereçlere Karar Verme

Bu bölüme kadar ola kısımda zihinsel engelli çocukların gelişimsel ve akademik özelliklerine ilişkin bilgiler öğrendik. Bu çocukların gelişimsel ve akademik özelliklerini belirlemek için hazırlanan formlar aracılığı ile (Bkz Tablo 1,2,3,4 ve 5) onların ne tür becerileri öğrenmelerine ihtiyaç duyduklarını belirleyebiliriz.