Bedensel Engelli Çocukların Gereksinimlerine Uygun Tasarlanan Araç-Gereci Hazırlamak-I
Giriş
Bedensel engelli çocukların bu uygulamalara katılmaları ve/veya çeşitli araçgereçleri kullanmaları zor olabilmektedir. Bu zorluklar bedensel engelli çocukların bedensel özellikleri, çevresel düzenlemeler, fiziki olanaklar, materyal özellikleri gibi farklı koşullardan kaynaklanabilmektedir. Ancak zorlukların olması bedensel engelli çocukların sınıf içi etkinliklere katılmasına engel teşkil etmemelidir. Bedensel engelli bir çocuğun gereksinimlerini belirleme hususunda çocuğun yapabildiklerini ve yapamadıklarını doğru bir şekilde belirlemek gerekmektedir. Bu gereksinimler belirlenirken bedensel engelli çocuğun fiziksel, bilişsel ve akademik gelişim özelliklerinin tespit edilmesi önem arz etmektedir.
Bedensel Engelli Çocukların Gereksinimlerini Belirleme
Bedensel ve devinimsel hareketlerin sınırlı olması bedensel engelli çocukların başta ince ve kaba motor beceriler olmak üzere bu çocukların bilişsel, akademik, sosyal vb. becerilerini olumsuz yönde etkileyebilmektedir. Ek olarak, bedensel engelli çocukların genel gelişimleri ile birlikte eğitim imkânlarından maksimum düzeyde faydalanmalarına da engel teşkil edebilmektedir. Bu nedenle, bedensel engelli çocukların yeterliliklerini ve gereksinimlerini dikkatli bir biçimde belirlemek önem arz etmektedir.
Bedensel Engelli Çocuklar İçin Performans Belirleme Formu
Bedensel Engelli Çocuklar İçin Performans Belirleme Formu; destek eğitimine ihtiyacı olan bedensel engelli çocukların aşağıda belirtilen içeriklere ilişkin performans düzeylerinin belirleyebilmek ve buna dayalı olarak da bir eğitim planı hazırlayabilmek amacıyla kullanılmaktadır. Performans belirleme formunun içerisinde kaba motor beceriler ve ince motor beceriler olmak üzere iki kategori alanı yer almaktadır.
Bedensel Engelli Çocuklar İçin Performans Belirleme Formu’nun “Kaba Motor Beceriler” başlığı altında 11 alt beceri alanı ve bu alanlara yönelik 84 kazanım yer almaktadır. Bedensel Engelli Çocuklar İçin Performans Belirleme Formu’nun “İnce Motor Beceriler” başlığı altında 7 alt beceri alanı ve bu alanlara yönelik 62 kazanım yer almaktadır. Her alt beceri alanı içerisinde farklı sayılarda kazanım bulunmaktadır.
Bedensel Engelli Çocuğun Akademik Gereksinimlerini Belirleme
Okullardaki eğitim-öğretim faaliyetleri anaokulun başlayarak kademeli ve sarmal bir biçimde artmaktadır. Birinci sınıf düzeyinde okuma-yazma becerileri başta olmak üzere çocuklara bilgi, beceri ve davranış kazandıracak pek çok ders yer almaktadır. Dolayısı ile çocukların akademik gereksinimleri değerlendirilirken okuma, yazma, matematik gibi disiplin alanlarının değerlendirilmesine ihtiyaç duyulmaktadır. Bu değerlendirmelerin sonuçları ise çocukların akademik gereksinimleri hakkında işlevsel bilgiler ortaya koymaktadır.
Bedensel Engelli Çocuklar İçin Araç-Gereç Kullanımı
Bedensel engelli çocukların pek çoğu bazı fiziksel sınırlılıklarla birlikte hayatlarını sürdürmek durumundadırlar. Bu çocuklara yönelik hazırlanacak araç-gereçler ve/veya materyallerde çocukların fiziksel özellikleri göz önünde bulundurulmalıdır. Okul binalarının erişilebilir olması, kapıların uygun genişlikte olması, rampaların ve/veya asansörlerin bulunması, klozet ve lavaboların uygun niteliklere sahip olması şeklinde örneklendirilebilecek pek çok düzenleme bedensel engelli çocuklar için yapılmalıdır. Çünkü bu tür araçgereçlerin kullanımı bedensel engelli bireylerin aktif bir biçimde sosyal yaşama katılmalarına yardımcı olabilir. Diğer bir ifadeyle onlarn bağımsız birer birey olmalarına hizmet edebilir. Bu bilgiler doğrultusunda bedensel engelli çocuklar tarafından kullanılan araç-gereçler şu şekilde sıralanabilir: Bilgisayar, Protez, Ortez, Adaptif cihazlar, Yardımcı iletişim teknolojileri
Bir araç-gereç, materyal, hizmet, ürün, teknoloji vb. bir cihaz tüm bedensel engelli çocuklar için tek ve etkili çözüm olmayabilir. Çünkü her çocuğun kendine özgü gereksinimleri, özellikleri, öğrenme yaşantıları vs. olabilir. Bu durum kullanılan veya kullanılacak araç-gereçleri şekillendirmektedir. Benzer özelliklere ve yetersizlik durumlarına sahip çocuklar arasında bile farklılıklar gözlemlenebilir. Bu çocuklardan biri için etkili olan bir araç-gereç çözümü diğeri için etkisiz görülebilir.
Bedensel engelli çocukların kullandıkları araç-gereçlerin onların gereksinimleri ve özellikleri doğrultusunda çeşitlendirilebileceği unutulmamalıdır. Bu doğrultuda; bedensel engelli çocuklar için araçgereç hazırlarken ve/veya tasarlarken çocukların yaşına, dil gelişim özelliklerine, sağlık/yetersizlik durumlarına, bilişsel, sosyal ve fiziksel özelliklerine dikkat edilmesi önem arz etmektedir. Bu sayede, çocukların gereksinimlerine uygun daha gerçekçi ve işlevsel araçgereçlerin hazırlanması mümkün olabilir. İleriki yaş gruplarında ise meslek, yaş, sosyo-kültürel vb. gibi özellikler dikkate alınarak uygun araç-gereçler kullanılmalı, ayrıca çocukların günlük yaşantısında olan, ilgi alanlarını yansıtan ve gelişimlerine uygun araç-gereçler tercih edilmelidir.