Yaşlılık Döneminin Sosyal ve Çevresel Yönleri
Yaşlılık döneminin sosyal ve çevresel yönlerinin anlatıldığı bu ünitenin en temel amacı; gelecekte uygulamada yer alacak meslek elemanlarına yaşam döngüsünde yer alan yaşlılık döneminin öneminin kavranmasında yardımcı olmaktır. Yaşlılığın ve bu sürecin özelliklerinin ortaya konulmaya çalışıldığı bu bölümde yaşlılığın tanımına, yaşlılık olgusunun sosyal yönüne, sosyal yönün önemine ve sosyal yön ile ilgili olan kavramlara yer verilmiştir.
Bu amaçlar çerçevesinde üniteden edindiğimiz bilgileri toparlayacak olursak;
Canlılar doğar, büyür ve gelişirler. Büyümenin ileri evresi yaşlılık olarak tanımlanır ve insan yaşamında doğal bir süreç olarak kabul edilir. Değişik biçimlerde ortaya çıkan yaşlanmanın kronolojik, biyolojik, psikolojik ve sosyal yönleri vardır.
Sosyal yaşlanma yaşın ilerlemesiyle bireyin toplumdaki rolünün değişmesini ifade ederken Dünya Sağlık Örgütü yaşlılığı 'çevresel faktörlere uyum sağlayabilme yeteneğinde azalma' olarak tanımlamaktadır.
Uyum, sosyal uyum ve sosyal destek gibi kavramlar yaşamın her döneminde olduğu gibi yaşlılıkta da önem arz etmektedir. Yaşlılıkta aktif yaşama sahip olma durumu sosyal izolasyonu önlerken uyuma ve sosyal uyuma yardımcı olur. Aktif yaşamla ilişkilendirilebilecek diğer kavram sosyal ilişkilerdir. Değişen dünya ile birlikte yaşlı bireylerin sosyal ilişkileri de değişime uğrasa da sosyal ilişkiler her yaşta önemlidir.
Ailesi, çocuk ve torunları, kardeşleri, arkadaşları, komşuları bireyin sosyal çevresindeki kişilere örnek olarak gösterilebilir. Günlük yaşamında faal, sosyal ilişkileri yeterli olan bireyler yaşam tecrübelerini daha etkin kullanır ve sıkıntılı durumlara daha kolay uyum sağlayabilirler.
Yaşlanmanın içerdiği değişikliklerle birlikte yaşlıların ihtiyaçları da değişmektedir. Farklılaşan bu değerler, alışkanlıklar çerçevesinde bazı sorunlar ortaya çıkabilmektedir. Sosyo-kültürel sorunlar, ekonomik sorunlar, psikolojik değişikliğin yarattığı sorunlar, biyolojik değişikliğin yarattığı sorunlar, bakım sorunu, sosyal dışlanma ve ihmal-istismar kavramları ortaya çıkan bu sorunların alt dallarıdır.
Yaşlıların yaşadığı sosyo – kültürel sorunlar arasında; aile yapısında meydana gelen değişmeler, barınma ve mekânsal sorunlar, kent yaşamına uyum sağlayamama, yalnızlık, rol ve statü kaybı, ağır işlerle uğraşma, kuşaklar arası çatışma, ulaşım gibi sorunlar yer almaktadır.
Ekonomik sorunlarda ise en önemli faktör gelirin azalmasıdır. Yaşlanan bireyin emekli olması ya da yaşlanmasından kaynaklı olarak iş yaşamından ayrılması nedeniyle gelirinde belirgin bir azalma görülmektedir. Güçsüzlük, ruhsal ve bedensel yorgunluk, beslenme bozuklukları ve hastalıklarla birleşen bu sorun yaşlı için oldukça çekilmez bir hale gelmekte ve aile içi ilişkilerini etkilemektedir.
Yaşlılıkta psikolojik değişiklikler genelde; eskiye aşırı bağlılık, yeni durumlara uyum sağlayamama ve yeniliklerden korkma ile egoizm başlıkları altında incelenebilir. Fiziksel değişiklikler ise hastalıklar ile özdeşleştirilmektedir. Birey yaşlılık evresinde biyolojik ve psikososyal kayıplar sonucu bakıma ve korunmaya daha fazla gereksinim duyar. Bakım konusunda ortaya çıkan problemler de yaşlıların yaşadığı sorunlar arasında yer almaktadır.
Her yaş grubunu etkileyen sosyal dışlanma olgusu yaşlılarda da bir problem olarak karşımıza çıkmakta ve yaşlıların ihmal ve istismara maruz kaldıkları görülmektedir.