Özel (Yap – Sat) İnşaat İşletmelerinde Taşeron ve Diğer Direkt Giderlerin Muhasebeleştirilmesi

Özel (yap-sat) inşaat işletmeleri kendilerine ya da başkalarına ait arsa veya araziler üzerine kendi nam ve hesaplarına kâr elde etmek amacıyla inşaat faaliyeti gerçekleştiren işletmelerdir. Bu işletmelerin faaliyetlerinde ticari amaç ön plana çıkmaktadır

Özel (yap-sat) inşaat işletmeleri bir üretim işletmesidir. Bu işletmelerde inşaat faaliyeti, bir mamul üretim faaliyetidir. Bu faaliyet sonunda ortaya çıkan yapılar (konut, iş yeri vb.) ise mamul olarak ifade edilmektedir. Dolayısıyla, özel inşaat işletmelerinin kullandığı maliyet muhasebesi hesapları ile diğer mamul üreten işletmelerin kullandığı maliyet muhasebesi hesapları aynıdır. Ancak, inşaat işletmelerinde yürütülen birden fazla proje varsa, projelerin her biri için maliyetlerin ayrı ayrı izlenmesi zorunludur.

Özel (yap-sat) inşaat işletmelerinin yürütülmesi, vergilendirilmesi ve muhasebesi kendine has özellikler içermektedir. Kendi namına özel inşaat yapanlar inşa ettikleri yapıları, maliyet bedeli ile stoklarına kayıt ederler. Daha sonra yapacakları satışlara göre maliyet bedelini stoklardan çıkarıp satışların maliyeti hesap gruplarında izlerler

İnşaat işletmelerinin, inşaat işlerinin belli kısımlarını alanlarında uzmanlaşmış taşeron işletmelere yaptırmaları günümüzde teknik ve ekonomik nedenlerden dolayı yaygın bir uygulamadır.

Taşeron; alt işveren, alt işletici gibi isimler ile de anılan genellikle bir işin veya işin bir kısmını gerçekleştirmek ya da işverenin sözleşmesindeki tüm yükümlülüklerini yerine getirmek amacıyla anlaşma imzalayarak üstlenen diğer yüklenicidir.

İnşaat işinin taşeronlara devredilmesinin nedenleri şöyle sıralanabilir:

Alanlarında uzmanlaşmış elemanlara sahip olan taşeronlar inşaat işinin uzmanlık isteyen bölümlerini daha kaliteli ve ekonomik olarak yapabilmektedirler.

İnşaat işinin özel makine ve teçhizat gerektiren bölümleri için makine ve teçhizat satın almak yerine işi taşeron firmaya yaptırmak daha ekonomik olabilmektedir.İnşaat taahhüt işleri riskli bir faaliyet alanı olduğu ve büyük sermaye gerektirdiği için işin bir kısmının taşeron firmalara devredilmesi hem sermaye yetersizliğini giderir hem de finansal riskin dağıtılmasına olanak sağlar.

Özel (yap –sat) inşaat işletmelerinde taşeronlara yaptırılan işler, direkt işçilik ve direkt ilk madde ve malzeme giderleri gibi direkt bir gider olarak kabul edilmekte ve inşaat maliyetlerine doğrudan doğruya yüklenebilmektedir.

Taşeronlara yaptırılan işler nedeniyle, işveren iki tür ödemede bulunur. Bunlardan birincisi “avans” şeklinde yapılan ödemeler, ikincisi de, yaptırılan işin bitiminde düzenlenen faturanın karşılığında yapılan ödemelerdir. İşin bitiminde yapılacak ödemeden, işin devamı süresince ödenen avanslar mahsup edilmektedir.