İkna Amaçlı Mesajda Etki III: Statü ve Karizmatik Kişilik

Giriş

Bu bölümün amacı; statü kavramının yaşamımızdaki anlamına değinmek, gruplarda statünün en üst noktasını temsil eden liderlik kavramını ele alarak ikna süreciyle bağlantısını kurmaktır.

Statü Kavramı ve Tanımı

Statü, kişinin dâhil olduğu davranış düzlemiyle ilişkisinden doğan bir kavramdır. Her birey toplum yaşantısı içinde çok sayıda statüye sahiptir. Her davranış düzlemi, birey için ayrı bir statü sağlar. Kişinin işgal ettiği çeşitli statülerin tümü onun sosyal statüsünü meydana getirir. Farklı davranış düzlemlerindeki farklı statülerin birleşmesiyle sosyal statü, kişinin genel olarak toplumdaki konumunu veya sosyal durumunu gösterir.

Statü Faktörleri ve Statü Sembolleri

Bireylerin sosyal statülerinin toplumsal hiyerarşide işgal ettiği yeri veya sosyal konumları etkileyen birçok faktör vardır. Sosyal statünün önem derecesini belirleyen bu faktörlerin bir kısmı, doğrudan bireyin kendi kişisel özellikleri ile ilgiliyken, bir kısmı da içinde yaşadığı sosyo-ekonomik çevre şartlarıyla ilgilidir. Kişisel ve çevresel özellikler karşılıklı bir etkileşim içinde bulunurlar.

Liderlik Kavramı

Liderliğin günümüze değin çok sayıda tanımı yapılmış olsa da bu tanımların ortak noktası; bir etkileşimi barındırdığı, etki ve ikna kavramlarının söz konusu olduğudur.

İlgili tanımlara bakıldığında liderlik ya bir süreç (lider ile üyeler arasındaki bir etkileme) ya da kişilerin sahip olduğu bir özellik olarak tanımlanmaktadır. Süreç olarak liderlik, grup üyelerinin amaçları doğrultusunda faaliyetlerinin yönlendirilmesi için zorlayıcı olmayan etkinin kullanımıdır.

Sahip olunan bir özellik olarak ise liderlik, söz konusu etkilemeyietkileme performansını yerine getiren kişiye atfedilir.Tüm bu açıklamalardan sonra liderlik, belli amaçların gerçekleştirilmesi yönünde insanların etkilenmesi, davranışlarının değiştirilmesi süreci olarak tanımlanabilir. Lider ise, bu etkilenme işlevini gerçekleştiren kişidir.

Max Weber, örgütleri kendi içlerindeki otorite ilişkileri bağlamında değerlendirmektedir. Weber, otorite tiplerini; geleneksel, karizmatik ve yasal-rasyonel olarak sınıflandırmaktadır. Weber’in ortaya koyduğu otorite güç kavramından farklı olarak kullanılmaktadır. Güç; “insanları itaat etmeye zorlamak” olarak tanımlanmaktadır. Otorite ise “emirlere gönüllü olarak itaat etme” biçiminde tanımlanmaktadır. Toplumlar gelişme gösterdikçe otorite tipi de gelenekselden ussal olana doğru evrilmektedir.

İkna ve Liderlik İlişkisi

Conger, iknanın, başkalarından öğrenme ve paylaşılan çözümü müzakere etme sürec olduğunu belirtir. Bu bağlamda ikna; inandırıcılık tesis etmek, ortak zemin bulmak için çerçeveyi çizmek, güçlü kanıtlar bulmak ve duygusal bağ kurmak gibi dört temel unsurdan oluşur.

İnandırıcılık iki temel kaynaktan gelmektedir; ilki ürün ya da süreç bilgisinin bir fonksiyonudur. İkincisi ise; başkalarını dinleme ve onların yararına çalışma deneyimidir. İkna edici kişinin, inandırıcılığı yüksek olduğunda bile aldığı konum da dinleyicilere mantıklı gelmelidir. Bu nedenle iknacının konumu, yararları, herkesin görebileceği şekilde dile getirilmelidir.

Liderlik Kavramının Tarihsel Gelişimi

Lider ve liderlik kavramı, tarihsel gelişim içerisinde ayırt edici yaklaşım, stil yaklaşımı, durumlara göre yaklaşım ve yeni liderlik yaklaşım olmak üzere dört yaklaşımda incelenmektedir.

Bu dört yaklaşımı; 'ayırt edici yaklaşım' , 'stil yaklaşımı' , 'durumlara göre yaklaşım' ve 'yeni liderlik yaklaşımı' şeklinde sıralayabiliriz.

Liderlerde Bulunması Gereken Stratejik Özellikler

Liderde bulunması gereken stratejik liderlik becerilerini şu alt başlıklar etrafında toplayabiliriz:

• Liderin sorumlu olduğu grup ve bireylerin gereksinimlerini ve özelliklerini anlama becerisi
• Grup kaynaklarının bilinmesi ve kullanılması becerisi
• İletişim becerileri
• Planlama becerisi
• Grup ediniminin kontrol edilmesi
• Değerlendirme becerisi
• Örnek olma becerisi
• Danışmanlık becerisi
• Grubu Temsil etme becerisi ve etkili öğretim becerisi

Karizmatik Liderlik (Kişilik)

Karizma kavramını ilk kullanan kişi Max Weber’dir. Weber'den beri, karizma kavramı çeşitli araştırmaların konusu olmuştur. Karizma kelime kökeni olarak Eski Yunanca'da "ilahi ilham yeteneği" anlamına gelir.

Karizmatik Liderlik (Kişilik) ve Psikoanalitik Yaklaşım

Karizmatik liderlik, psikoanalitik açıdan da açıklanmaya çalışılmıştır. Psikoanalitik yaklaşıma göre; karizmatik bağlanma, karşılıklı bir psikolojik değişim sürecinde gerçekleşir. Yaklaşıma temel oluşturan psikodinamik süreçler; 'yansıtma, yer değiştirme ve geçmişe dönüş' olarak örneklendirilebilir.

Karizmatik Liderliğin (Kişiliğin) Olumlu ve Olumsuz Yönleri

Karizmatik liderler olumlu ve olumsuz özelliklere sahip olabilirler. İzleyiciler, olumlu bir karizmatik liderle yeteneklerini geliştirme ve psikolojik açıdan gelişme olanağına sahip olacaklardır. İzleyiciler inisiyatif kullanabildiklerinden bir bütün olarak örgütün dinamik ve rekabetçi çevreyle uyumu daha da kolaylaşacaktır. Olumlu karizmatik liderler “başarı yönelimli” bir örgüt kültürü yaratırlar.