ISO 22000 (Gıda Güvenliği Yönetim Sistemleri)
ISO 22000 “Gıda Güvenliği Yönetim Sistemi” güvenli gıda üretim zinciri sağlamak amacıyla oluşturulmuş uluslararası bir standarttır. Gıda sanayinde, üretimden başlayarak son tüketim aşamasına kadar geçen tüm süreçleri, ilgili birimler arasında iletişimi, güvenli gıda üretiminin her aşamasının izlenebilirliğini bir bütün olarak ele alıp değerlendirerek, güvenli gıda üretimini hedefleyen bir sistemdir. ISO 22000 standardı tüketicilerin, güvenilir, beslenmede sağlık açısından tehlikelere neden olmayan, kaliteli ürün veya hizmet almalarına imkân tanımaktadır.
ISO 22000 Gıda Güvenliği Yönetim Sisteminin Özellikleri
- Gıda sanayinde tüm gıda tedarik zincirindeki işletmeler için geçerlidir.
- Uluslararası kabul gören bir standarttır.
- Ulusal standartlara uyarlanabilir olması.
- Uygulamada olan gıda güvenliği standartları şartlarının büyük bir kısmını kapsar.
- HACCP ilkelerine uygundur ve HACCP ilkelerini kapsamaktadır.
- Belirli şartları olan tetkik edilebilir ve uygulanabilir bir standarttır.
ISO 22000 Gıda Güvenliği Yönetim Sisteminde ve HACCP Sisteminde Kullanılan Bazı Terimler
Tehlike, Gıdanın içeriğinde bulunabilecek, fiziksel, mikrobiyolojik ve kimyasal etmenler vasıtasıyla insan sağlığını olumsuz yönde etkileme potansiyeli olarak tanımlanabilir.
Tehlike analizi, Üretim sürecindeki işlemlerin kontrol edilerek oluşabilecek problemlerin belirlenmesi, gerekli kontrol ve önlemlerin etkin bir şekilde oluşturulmasıdır.
Kritik Kontrol Noktası(KKN), Gıdaların üretimi aşamalarında oluşabilecek tehlikelerin belirlenerek önlenebilmesi veya kabul edilebilir bir seviyeye indirilebilmesi için uygulanan ve kontrol edilen bir noktadır.
Gıda güvenliği, insanların sağlıklı bir yaşam sürdürebilmeleri için ihtiyaç duyulan temel besin maddelerinin karşılanması amacıyla, gıda maddelerinin kullanım amacına uygun olarak hazırlanması, tüketiciyi beslenmede sağlık açısından risk oluşturmaması şeklinde tanımlanabilir.
Gıda zinciri, Bir gıdanın üretimden başlayarak tüketim aşamasına kadar geçen, işleme, taşıma, depolama, dağıtım vb. aşamaları kapsayan ve birbirini sırayla takip eden işlem basamaklarıdır.
Gıda güvenliği politikası, İşletmenin üst yönetimi tarafından belirlenen ve açıklanan, gıda güvenliğini ayrıntılı bir şekilde kapsayan taahhüttür.
Ön gereksinim programı, Gıdaların üretim hattı boyunca güvenli gıda üretmek için gerekli hijyenik şartların sağlanması, son ürünün güvenli bir şekilde hazırlanmasını sağlamak ve tüketiciye güvenilir gıdalar sunmak için gerekli olan temel şartları ve faaliyetleri kapsamaktadır.
ISO 22000 Gıda Güvenliği Yönetim Sisteminin Faydaları
ISO 22000 Gıda Güvenliği Yönetim Sisteminin faydaları şu şekilde sıralanabilir;
- Gıda işletmelerinde, gıda güvenliğinin bir sistem içerisinde değerlendirilmesini sağlar.
- Gıda tedarik zincirindeki tüm işletmeler için geçerlidir.
- Gıda sanayinde üretimin tüm aşamasında uygulanabilir.
- HACCP prensiplerine uygundur.
- Uluslararası bir standarttır bu özelliği ile ithalat ve ihracatta önemli avantajlar sağlar.
- Gıda kaynaklı enfeksiyon ve zehirlenme tehlikelerini önemli ölçüde engeller.
- Çalışanların hijyen ve gıda güvenliği konularında bilgi edinmelerini sağlar.
ISO 22000 Gıda Güvenliği YönetimSistemini Hangi Sektörler Alabilir
ISO 22000:2005 uluslararası bir standarttır ve HACCP’ta olduğu gibi üretim hatları ve ürün bazında belgelendirme imkanı sağlamaktadır. Bu standart tüm gıda endüstrisinde, hammaddeden son ürün, ambalajlama, depolama ve satışa kadar üretimde yer alan her işletme tarafından kullanılabilen ortak standardı sağlamaktadır. ISO 22000 Gıda Güvenliği Yönetim Sistemi, gıda sanayinde tüm gıda zincirinde son tüketim aşamasına kadar geçen aşamalarda gıda güvenliğini sağlamak için aşağıda belirtilen konularda düzenlemeler getirmiştir.
Bunlar;
- İletişim
- Sistem yönetimi
- HACCP prensipleri
- Ön koşul programları
ISO 22000 Gıda Güvenliği Yönetim Sisteminin Uygulama Süreci
ISO 22000 Gıda Güvenliği Yönetim Sisteminin, yönetim tarafından sistemin geliştirilmesi, uygulanması ve sistemin sürekli iyileştirilmesi ile ilgili olarak önemli bir görev üstlenmesi ve bu konuda verilen taahhütlerin yerine getirilmesi gerekir. Bu amaçla üst yönetim tarafından “gıda güvenliği politikası” oluşturulur. Gıda güvenliği politikalarının tanımları yapılıp, yazılı hale getirilerek açıklanır. Yiyecek içecek işletmelerinde gıda güvenliği yönetim sistemi kurulmasına başlanılmadan önce, ISO 22000 de tanımlanan ön koşul programlarının uygulanması büyük önem arz etmektedir. Ön koşul uygulamaları hazırlanırken gıda güvenliği ile ilgili işletmenin ihtiyaçları dikkate alınmalı, üretilen ürünlerin özelliklerine uygun olmalı ve tüm üretim hattı boyunca tanımlanmalıdır.
Bunlar,
- İyi Üretim Uygulamaları(GMP),
- İyi Hijyen Uygulamaları(GHP),
- İyi Tarım Uygulamaları (GAP),
- İyi Dağıtım Uygulamaları(GDP),
- İyi Veteriner Uygulamaları(GVP),
- iyi Ticaret Uygulamalarını (GTP)kapsamaktadır.
İyi Üretim Uygulamaları (GMP), Gıda gibi insan sağlığını doğruda etkileyen çeşitli ürünlerin güvenli üretimini sağlamak, ürünün üretiminden tüketiciye ulaşana kadar geçen her aşamada kontaminasyonları önlemek ve ürünün güvenirliliğini artırmak amacıyla oluşturulmuş koruyucu önlemler dizisini kapsamaktadır.
Bu ön koşul uygulamaları, HACCP ilkelerinin geliştirilmesi ve uygulanabilmesinde gerekli olduğu belirtilmektedir. Ayrıca ön koşul uygulamaları HACCP planlarından ayrı oluşturulur ve planın uygulanması aşamalarında değerlendirmeye alınır. İşletmelerde HACCP uygulanmasında temel amaç takip edilebilir kolay bir sistemin oluşturulmasıdır. HACCP planları gıda üretimi yapan işletmelerde ürünlerin gıda güvenliğini sağlamak amacıyla izleyeceği aşamalardan oluşmaktadır. Farklı ürünler üreten işletmelerde ürün özellikleri dikkate alınarak her ürün veya ürün grubu için ayrı bir HACCP planı hazırlanmalıdır.