HACCP (Tehlike Analizleri ve Kritik Kontrol Noktaları)
Tehlike Analizi ve Kritik Kontrol Noktaları olarak ifade edilen HACCP (Hazard Analysis Critical Control Point) dünya çapında gıda sanayinde kabul görmüş, gıda güvenliği yönetim sistemidir. 1960 yılından beri, gıda güvenliği uzmanları çeşitli gıdalardan kaynaklanan ve hastalıklara sebep olan risk faktörlerini belirlemek ve kontrol etmek için HACCP ilkelerinin önemini kabul etmişlerdir. Bu gıda güvenliği yönetim sistemi, gıda işletmelerinde gıdanın bulaşmasını önlemek ve izlemek için uzun zamandan beri kullanılmaktadır.
HACCP, gıda satış güvenliği için de tercih edilen bir yaklaşımdır, çünkü gıda ürünlerinin güvenli olmasını sağlamak için en etkili yolu oluşturur. HACCP sistemi, kimyasal kontrol yöntemlerine göre iki ilave avantaj sunmaktadır. Birincisi, HACCP sistemi gıda yöneticilerine, gıda kaynaklı hastalıklara neden olma olasılığı yüksek gıdaları ve süreçleri belirlemelerini sağlar. İkincisi, HACCP sistemi kuruluşun genel durumunu daha doğru bir şekilde tanımlamasına imkân sağlar.
HACCP sisteminin yedi temel prensibi bulunmaktadır. Bunlar;
- Tehlike Analizi
- Kritik Kontrol Noktalarının Belirlenmesi
- Kritik Limitlerin Belirlenmesi
- Kritik Kontrol Noktalarının İzleme Yöntemlerinin Oluşturulması
- Düzeltici Faaliyetlerin Belirlenmesi
- Doğrulama Yönteminin Oluşturulması
- Kayıtların Tutulması ve Dokümantasyon
İşletmelerde HACCP uygulanmasında temel amaç takip edilebilir kolay bir sistemin oluşturulması ve gerekli oldukça analiz yapılmasıdır. HACCP planları gıda üretimi yapan işletmelerde, ürünlerin gıda güvenliğini sağlamak amacıyla izleyeceği aşamalardan oluşmaktadır. HACCP sisteminin uygulanma aşamaları;
Terimlerin ve Amacın Tanımlanıp Belirtilmesi; HACCP sisteminde çalışmadaki terimler tanımlanır ve çalışmanın hangi ürünleri kapsadığı belirtilerek çalışmanın amacı ifade edilir.
HACCP Ekibinin Kurulması; işletmede çalışanlardan, çalışma alanlarına bağlı olarak HACCP ekibi oluşturulur ekipte, gıda mühendisi, mikrobiyoloji uzmanı, üretimden sorumlu mühendis, gıda teknikeri, hijyenden sorumlu kişi, satın almadan sorumlu kişiler yer alır. Ekipte yer alan her kişinin görev tanımları ve sorumlulukları belirlenir.
Ürün veya Ürün Gruplarının Tanımlanması; Ürün ile ilgili ayrıntılı bilgi verilir. Bu amaçla ürünün, kullanım şekli, genel bileşim özellikleri, ambalaj özellikleri, raf ömrü, taşıma özellikleri, depolama, satış yerleri, üründe kullanılan hammadde ve diğer katkı maddelerinin tanımlanması yapılır.
Ürünün Kullanım Şeklinin Belirlenmesi; Ürünün kullanım alanı ve hedef kitlesi belirlenir. Ürünün kullanımında, çocuklar, yaşlılar, hastalar, kadınlar gibi belirli tüketici grupları hedeflenebilir.
Üretim Akım Şeması Oluşturulur; akım şemaları, gıda üretiminde işlem sürecindeki aşamaların sıralamasını ifade etmektedir.
Akım Şemasındaki Aşamaların Üretim Hattında Kontrolü; oluşturulmuş olan akım şeması tüm üretim hattı boyunca kontrol edilmelidir. Akım şeması oluşturulurken eksik bir aşama olup olmadığı kontrol edilmelidir.
Tehlike Analizi; üretimin her aşamasıyla ilgili tehlikeler belirlenerek listelenir, risk analizleri yapılır ve önleyici tedbirler belirlenir.
Kritik Kontrol Noktaları Belirlenir; daha önce oluşturulan akım şemasında belirlenen kontrol noktalarının hangisinin güvenli gıda üretimi için kesinlikle gerekli olduğunu belirlemek gerekir. Gıda üretiminde, gıda güvenliği tehlikesinin ortadan kaldırılması, engellenmesi veya kabul edilebilir bir seviyeye indirilmesi amacıyla kontrolün yapılabileceği veya yapılması gerekli olan nokta kritik kontrol noktasıdır.
Belirlenen Her Kritik Kontrol Noktası İçin Kritik Limitler Tespit Edilir; bu ilkenin uygulanması, tehlike riskini güven sınırları arasına indirmek için neler yapılması gerektiğini dikkate alır.
Kritik Kontrol Noktalarının İzlenmesi ve Kontrol Sisteminin Oluşturulması; kritik kontrol noktaları ve kritik limitler belirlendikten sonra, gıda üretim hattı boyunca kritik kontrol noktalarının takip edilmesi gerekir. İzlemede kritik kontrol noktalarının belirlenen kritik limitlere uygun olup olmadığını kontrol amacıyla gözlemler ve ölçümler yapılmalıdır.
Kritik Kontrol Noktalarında Düzeltici Faaliyetlerin Belirlenmesi; bu ilke, bir kritik kontrol noktasında, kritik bir limit yerine getirilemediği durumlarda ne yapılması gerektiği konusunda bir plan oluşturulur. Bu önleyici yaklaşım HACCP’nin en önemli aşamasıdır.
Doğrulama Yönteminin Oluşturulması; bu ilkede, HACCP sistemin bilimsel olarak doğruluğunun kontrol edilmesi gerekir. Ayrıca sistem planının belirtilen seviyede etkin bir şekilde çalışıp çalışmadığı kontrol edilip doğrulanmalıdır.
HACCP Sisteminin Kayıt ve Dokümantasyonunun Oluşturulması; İşletmedeki tüm bu işlemler, yapılan çalışma, izleme ve analizler kayıt altına alınarak dokümantasyon sistemi oluşturulmalıdır.
HACCP Planının Kontrol Edilmesi; işletmede planlanan HACCP sisteminde herhangi bir değişlik olduğu zaman HACCP planı gözden geçirilerek gerekli düzenlemeler yapılır.