Dezenfeksiyon ve Dezenfektanlar
Herhangi bir ortamdaki mikroorganizmaları yok etmek veya zararlı olamayacakları sayılara düşürebilmek maksadıyla yapılan işlemlere dezenfeksiyon, bu amaçla kullanılan maddelere de dezenfektan adı verilmektedir.
Dezenfeksiyon işlemi mutlaka etkin bir temizlik işleminden sonra yapılmalıdır.
En güvenli dezenfeksiyon yöntemi yüksek sıcaklık uygulamaları olsa da her alana uygulanamadığından kimyasal maddelerle dezenfeksiyon çok daha geniş kullanım alanı bulmaktadır.
Isı hücrelerde bazı protein moleküllerini yıkıma uğratarak vejetatif bakteri hücrelerini yok eder. Nemli ısılar mikroorganizmaları öldürme işleminde kuru ısılardan çok daha fazla etkilidir.
Bakterilerin vejetatif formlarının büyük çoğunluğu 65oC ve üzerindeki sıcaklıklarda ölmektedirler. Virüsler ve bazı bakteriler ise 70‐90oC sıcaklıklarda inaktif hâle gelebilirler. Mikroorganizmaların aktif olmayan, kalın koruyucu tabakaları ve kendilerine has özel içyapıları nedeniyle sporları ve virüsler ısıya karşı çok daha fazla dayanıklıdırlar. Virüsler ve sporları yok edebilmek için 100oC’nin üzerindeki sıcaklıklar gerekmektedir.
Ultraviyole ışınların veya gama ışınlarının mikroorganizmaları öldürdüğü bilinmektedir. Bu metot daha ziyade ev, hastane ve laboratuvar gibi yerlerde ortamdaki mikroorganizma yükünü azaltmak maksadıyla kullanılmaktadır.
Dezenfektanların etkinliği hazırlanan çözeltinin konsantrasyonuna göre değişmektedir. Ayrıca uygulandığı sıcaklık, pH, uygulandığı ekipman yada yüzeyin temizliği gibi faktörler de dezenfektanların etkinliğini etkilemektedir.
Klorlu bileşikler aktivitelerini çok kısa süre içerisinde gösterirler. Genel olarak düşük pH’da yüksek aktivite gösterirler ve çok ucuzdurlar.
Ekipmanların ve yüzeylerin dezenfeksiyonunda kullanılabilen iyotlu bileşikler deri antiseptiği olarak da etkilidirler.
Kloramin ile bromlu bileşiklerden oluşan kombinasyonlarda unutulmaması gereken husus 7,5 veya üzeri pH’larda aktiviteleri önemli düzeyde azalır.
Quarterner amonyum bileşikleri zemin, duvar, mobilya ve çeşitli ekipmanların dezenfeksiyonunda yaygın olarak kullanılmaktadır.
Asit sanitizerler özellikle paslanmaz çelik yüzeylerde etkilidirler.
Alkoller el dezenfeksiyonu denildiğinde ilk akla gelen dezenfektanlardır.
Hidrojen peroksit daha ziyade ambalajlar, teneke malzemeden yapılmış güğümler ve kapların yüzeylerinde kullanılmaktadır.
Dezenfekte edilecek ortam ya da ekipmanda bulunan mikroorganizmaların % 99’unun öldürülebilmesi için gerekli olan süre dezenfektan ile ekipmanların temas süresini belirleyen faktördür.
Mikroorganizmaların ölüm oranlarının sıcaklıktaki artışa bağlı olarak yükseldiği bilinse de her dezenfektan madde her sıcaklıkta kullanılmamalıdır.
Dezenfektanlar yapısal özelliklerine bağlı olarak değişmekle birlikte genel olarak 2‐30 dakika içerisinde etkilerini gösterirler.
Hazırlanan dezenfektan çözeltisinde dezenfektan madde konsantrasynu arttıkça mikroorganizmaların ölüm oranı da artmaktadır.
Genel olarak sert sular hem temizlik maddelerinin hem de dezenfektanlarının performansını olumsuz etkilemektedir.
Dezenfeksiyon işleminin yapılacağı ortam ya da yüzeylerde protein, karbonhidrat ve yağlar gibi besin öğesi kalıntılarının varlığı dezenfeksiyon işleminin etkinliğini olumsuz etkilemektedir.
Dezenfektanların kullanımına müsaade edilen konsantrasyonlarda ve koşullarda kullanılmaları gerektiği aksi takdirde insan sağlığına ciddi zararlar verebileceği gibi kullanılacakları yüzeylerde de aşınmalara neden olabilecekleri asla unutulmamalıdır.
Ne içerdiği ve nasıl kullanılacağı bilinmeyen ya da belli olmayan dezenfektanlar kullanılmamalıdır. Hazırlanan dezenfektanların konulduğu kaplar mutlaka etiketlenmeli, dezenfektan olduğu mutlaka yazılmalıdır