Çocuk Ruh Sağlığının Değerlendirilmesi

Çocuk ruh sağlığı, yaşamın geri kalan dönemi için önemli bir belrleyici konumundadır. Özellikle de yetişkinlik dönemi ruh sağlığı süeçleri ele alındığında birçok rahatsızlığın kökeninde çocukluk dönemi zorlu yaşantıları ve travmalarının olduğu görülecektir.

Ruh sağlığını birçok açıdan tanımlamak mümkün olmakla birlikte genel kabul gören tanımın Dünya Sağlık Örgütü (2004) tarafından “Bireyin fiziksel, psikolojik ve ruhsal anlamda tam bir iyilik hâli” şeklinde yapılan tanım olduğunu söylemek mümkündür. Bu tanımda ifade edilen fiziksel iyilik hâli bireyin fiziksel-biyolojik sağlığına işaret etmektedir. Ruh sağlığının bir diğer yönü ve göstergesi ise psikolojik iyi oluştur. Psikolojik iyi oluş, bireyin sahip olduğu kaygılar, korkular, umut-umutsuzluk, yaşamın anlamı, öz yeterlik, öz güven, psikolojik dayanıklılık, mutluluk vb. birçok yönü barındırmaktadır.

Ruh sağlığının temel birtakım göstrergeleri bulunmaktadır. Bunlar Dünya Sağlık Örgütü tarafından şu şekilde raporlanmıştır; bireyin sahip olduğu kapasitenin ve yeteneklerin farkında olduğu, günlük stres faktörleri ile etkin olarak başa çıkabildiği, verimli ve üretken olarak çalışabildiği ve içinde bulunduğu toplumun etkin ve üretken bir parçası olabilmek.

Ruh sağlığının değerlendirilmesinde birtakım ölçütler kullanılmaktadır. Bu ölçütler belirlenirken fonksiyonellik ve organik etmenler bir arada değerlendirilmektedir. Fonksiyonellik kavramı psiko-sosyal süreçlere işaret ederken, organik süreçler genetik ve biyolojik etmenlere işaret etmektedir. Psiko-sosyal etmenler yukarıda da değinildiği gibi bireyin kişilik özellikleri, anksiyete, stres, öz yeterlik vb. süreçlerle ilişkili iken organik nedenler; fiziksel yapıdan ve kalıtsal yapıdan kaynaklanan süreçleri barındırmaktadır. Esasen ruh sağlığı bu iki etmenin bir kombinasyonuna bağlı olarak dinamik bir değişim göstermektedir.

Çocuk ruh sağlığı, genel hatları ile yetişkin ruh sağlığına benzerlik göstermekte olsa da gelişim dönemleri ve bu dönemler arasındaki hızlı değişim süreçleri göz önünde bulundurulduğunda kendine özgü bir takım niteliklerde barındırmaktadır. Yakın zamana kadar yetişkinlik dönemi psikolojik sorunlarının yine kendi evresi içinde ele alınması yaklaşımı hâkim bir anlayış iken özellikle son zamanlarda yapılan çalışmalar yetişkinlik döneminde ortaya çıkan psikolojik problemlerin önemli bir kısmının başlangıç döneminin ya da oluşum sürecinin çocukluk yıllarındaki yaşantılara dayandığını göstermektedir.

Çocuk ruh sağlığının değerlendirilmesinde kullanılan temel beş ölçüt bulunmaktadır. Bunlar; Yaşa uygunluk, sapma gösteren davranışın gözlenme sıklığı, sapma gösteren davranışın süresi, cinsiyet rolleri ve kültürel faktörlerdir.

Çocuk ve ergenlerde gözlenen olası normal dışı davranışın değerlendirilmesinde üç temel basamak önerilmektedir. Bunlar; 1. Başvuru nedenlerinin tanımlanması, 2. Çocuğun davranışsal ve psikolojik güçlüklerinin yapısı ve şiddetinin değerlendirilmesi, 3. Çocuğun duygusal sağlığını etkileyebilecek aile ortamı, okul ortamı ve gelişimsel etkenlerin belirlenmesidir.

Sonuç olarak çocukluk dönemi hem kendi içerisinde hem de yetişkinlik dönemi uyum ve davranış sorunları açısından önemli bir konumdadır ve bu dönem içerisindeki yaşantıların niteliği yetişkinlik dönemi ruh sağlığı problemlerinin doğasının anlaşılması bakımından önemlidir.