Sosyal Gelişimin Değerlendirilmesi
Sosyal Gelişimin Tanımı
Sosyal gelişim en genel ifade ile bireyin sosyal uyarıcılara ve özellikle de grup yaşantısının getirdiği zorunluluklara karşı duyarlılık geliştirmesi ve dahası kendi grubu ya da kültürü içerisinde yaşayan diğer bireyler gibi davranmayı öğrenmesi olarak tanımlanabilir. Bu yönüyle aslında sosyal gelişimin bireyin aşamalı biçimde toplumun bir parçası olması sürecini yansıtmaktadır.
Sosyal Gelişim İle İlgili Temel Kavramlar
Kültür
Kültür kavramı birçok farklı disiplinde farklı boyutları ile incelenebilmektedir. En genel ifade ile kültür tarihsel, toplumsal gelişme süreci içinde yaratılan bütün maddi ve manevi değerler ile bunları yaratmada, sonraki nesillere iletmede kullanılan, insanın doğal ve toplumsal çevresine egemenliğinin ölçüsünü gösteren araçların bütünü olarak tanımlanabilir.
Benlik
Benlik kavramı en genel ifade ile kişinin kendisi ile ilgili algılarının bütününü ifade etmektedir. Benlik kavramı kişinin kendi kimliği, değeri, yetenekleri, sınırları, değer yargıları, amaçları, vb. gibi kendisi hakkında algılayabildiği görüşlerinin, duygularının ve tutumlarının tamamı; bireyin kendi benliğine ilişkin tanımı; kendine ilişkin zihinsel tablosu olarak tanımlanmaktadır.
Kişilik
Kişilik, bireyi diğerlerinden ayıran, bireye özgü tutarlı ve yapılaşmış özellikler bütünü olarak tanımlanabilir. Bu yönüyle kişilik aslında bir kişiyi diğerlerinden ayıran bireye özgü özellikleri ifade etmektedir.
Sosyalleşme
Sosyalleşme en genel ifade ile bireyin toplumsallaşması anlamına gelmektedir. Sosyalleşme kavramı, bireyin içinde yaşadığı toplumun kültürünü ve toplumdaki rolünü öğrenmesini ve böylece toplumla bütünleşmesini ifade eden sosyal süreci yansıtmak üzere kullanılmaktadır.
Sosyalleştirme
Sosyalleştirme ise aslında eğitimle yakından ilgilidir. Bu noktada sosyalleştirme bireye içerisinde bulunduğu toplumun kültürünü aktarma süreci olarak ifade edilebilir.
Öz Denetim/ Öz Düzenleme
Öz denetim, bireyin dış dünya ve yaşam ile daha iyi ve daha ideal bir uyuma sahip olabilmek için kendini değiştirebilme ve uyarlayabilme kapasitesini ifade etmektedir.
Benzer şekilde öz düzenleme ise, kendi kişisel hedeflerine ulaşmak amacıyla; içsel ipuçlarından, çevresel uyaranlardan ve çevresindeki diğer kişilerden gelen yönlendirmelere karşın kendi davranışını, dikkatini, duygularını ve bilişsel stratejilerini esnek bir şekilde harekete geçirme, izleme, dizginleme, sürdürme ve/veya davranışını uyarlamak için bir girişimde bulunabilmeye olan yeteneğidir.
Sosyal Olgunluk
Sosyal olgunluk ise, belirli bir yaştaki bireylerin o yaş grubu için norm (ölçüt) olarak belirlenmiş olan sosyal standartlara uygun bir davranış düzeyinde bulunması olarak tanımlanmaktadır. Bu yönüyle sosyal olgunluk bireyin içerisinde bulunduğu gelişim düzeyine uygun toplumsal davranış, tutum ve becerilere sahip olmasını ifade etmektedir.
Sosyal Gelişim İle İlgili Kuramsal Açıklamalar
Sosyal Öğrenme Kuramının Sosyal Gelişim Süreci İle İlgili Görüşleri
Sosyal öğrenme kuramı önermelerine dayalı olarak bireyin sosyal gelişiminin çevre ile kurduğu çift yönlü etkileşimin bir sonucu olduğu söylenebilir. Ayrıca bireylerin sosyal gelişim süreçlerinde aile üyeleri (anne-baba, kardeşler vb.), akranlar ve öğretmenler başta olmak üzere çevredeki diğer yetişkinlerin özellik ve davranışlarına yönelik yapılan gözlemlerine etkili olduğu söylenebilir.
Ekolojik Kuramın Sosyal Gelişim Süreci İle İlgili Görüşleri
Bronfenbrenner’in ekolojik kuramının tüm basamaklarına ilişkin önermeler bir arada değerlendirildiğinde ekolojik kuramın bireyin toplumun bir parçası hâline gelme sürecini ifade eden sosyal gelişim serüvenin hem bireyin doğrudan kendisi ile ilgili faktörler hem de çevresel sistemler ve bireyin çevresi ile kurduğu etkileşimler bağlamında değerlendirildiği görülmektedir.
Psikososyal Kuramın Sosyal Gelişim Süreci İle İlgili Görüşleri
Erikson’un psikososyal gelişim kuramı bir bütün olarak değerlendirildiğinde bireyin gelişim sürecinde toplumsal süreçlerin ve diğer bireyler ile kurulan etkileşimlerin birey gelişim sürecindeki rolünün vurgulandığı görülmektedir. Bununla birlikte “toplumsallaşma” birey gelişimini yansıtan önemli bir gösterge olarak değerlendirilmektedir.
Dönemlere Göre Sosyal Gelişim Özellikleri
Dönemlere göre sosyal gelişim özellikleri incelenirken bireylerin bebeklikten itibaren bilişsel gelişime de bağlı olarak sosyal çevresini tanıdığını ve bu çevreye uyum sağladığını ifade edilmektedir.
Sosyalleşme sürecinin gelişiminin yanında bir diğer önemli nokta ise özellikle çocukluk döneminde bireylerin sosyal gelişim sürecinde ne tür beceriler kazandıklarıdır.
Sosyal Gelişimin Değerlendirilmesinde Kullanılan Bazı Ölçme Araçları
Çocuk ve ergenlerde sosyal becerileri değerlendirmek için kullanılabilecek altı farklı yöntem tanımlanmaktadır. Bu altı yöntem;
- Davranışsal Gözlem,
- Davranış Dereceleme Ölçekleri,
- Görüşme,
- Kendi Kendini Değerlendirme,
- Yansıtmalı-Dışavurumcu Teknikler,
- Sosyometrik Teknikler olarak ifade edilmektedir.
Sosyal Beceri Ölçeği (SBÖ)
4-6 yaş aralığında yer alan çalışma grubu üzerinde geliştirilen ölçekte sosyal gelişimin göstergesi olan sosyal beceriler iletişim, uyumsuzluk ve çekingenlik olarak kavramsallaştırılan üç alt boyut bağlamında değerlendirilmektedir.
Sosyal Beceri Derecelendirme Sistemi (SBDS)
Ölçme aracı “Sosyal Beceriler Ölçeği” ve “Problem Davranışlar Ölçeği” olarak kavramsallaştırılan iki alt ölçekten meydana gelmektedir.
Okul Öncesi Sosyal Beceri Değerlendirme Ölçeği (OÖ-SBDÖ)
Ölçek ile okul öncesi öğrencilerinin sosyal gelişimlerinin önemli bir göstergesi olan sosyal beceriler başlangıç, akademik, arkadaşlık ve duyguları yönetme olarak ifade edilen dört temel boyut bağlamında ölçümlenmektedir. Ölçekte 49 madde yer almaktadır.
Okul Öncesi Sosyal Davranış Ölçeği – Öğretmen Formu (OÖSDÖ)
Ölçek ile sosyal gelişimin önemli göstergelerinden biri olan sosyal davranışlar açık/fiziksel saldırganlık, olumlu sosyal davranış, ilişkisel saldırganlık ve depresif duygulanım olarak kavramsallaştırılan dört alt faktör bağlamında ölçümlenmektedir.