Duygusal Gelişimin Değerlendirilmesi

Bir Kavram Olarak Duygu

Duygu kavramı en genel ifade ile duyularla algılama, his olarak kavramsallaştırılmaktadır. Duygular belirli nesne, olay veya bireylerin insanın iç dünyasında uyandırdığı izlenimi yansıtmaktadır. Bu yönüyle duygu bireye özgü bir ruhsal hareket ve hareketlilik olarak ifade edilebilir.

Duyguların Gelişimi

Bireyler yaşam serüveni içerisinde çok farklı duyguları deneyimleyebilmektedir. Duyguların gelişimi (i) erken dönemde ortaya çıkan duygular ve (ii) öz bilinçli duygular olmak üzere iki farklı kategoride incelenmektedir.

Temel (Birincil) Duygular

Neşe,
Öfke,
İlgi,
Korku,
Tiksinme,
Üzüntü olarak ifade edilebilir.

Öz Bilinçli (İkincil) Duygular

Gurur,
Utanç,
Suçluluk,
Kıskançlık,
İmrenme,
Empati olarak örneklendirilebilir.

Duyguların Önem ve İşlevi

Duygular birey yaşamında birçok işleve sahiptir.

İlk işlev olarak, en temel düzeyde duygular çocuğun hayatta kalmasına yardım etmektedir.

Düşünme şansları olduğunda, duygular çocuklar için kendi iyilik hâlleri ile ilgili bir bilgi kaynağı işlevi görmektedir.

Olumlu duygular bireyleri keyif verici deneyimlerini sürdürme veya tekrarlamaya teşvik ederken olumsuz duygular ise bireyleri bazı şeylerin yanlış gittiği noktasında uyarır.

Duygular bir iletişim biçimi olarak hizmet eder. Çocuklar olumlu ve olumsuz duygularını çevrelerine iletebilirler.

Duygular ayrıca çocukların bilişsel işleyişini de etkilemektedir.

Ayrıca duygular toplumsal ilişkiler için de önem taşıyarak başka insanlarla birliktelikler kurma yada başka insanları uzak tutma noktasında önemli bir enstrüman olabilirler.

Duygusal Gelişim Modelleri

Duygusal gelişim farklı bileşenlerden meydana gelen bir süreç olarak kavramsallaştırılmaktadır. Duygusal gelişimi oluşturan bu üç temel bileşen;

Duyguların ifadesi (ve bunun içsel duygusal deneyimle ilişkisi),

Duyguların anlaşılması (kişinin kendi duyguları ve diğer insanların duyguları),

Duyguların düzenlenmesi olarak ifade edilmektedir.

Dönemlere Göre Duygusal Gelişim Özellikleri

Dönemlere göre duygusal gelişim özellikleri incelenirken ilk göz önünde bulundurulması gereken nokta, gelişim süreci içerisinde duyguların ortaya çıkış zamanıdır. Buna göre yaşamın ilk üç yılında duyguların ortaya çıkış sırası;

Sevinç,
Öfke,
Üzüntü,
Korku olarak ifade edilmektedir.

Duygusal gelişim sürecinin aşamalarının anlaşılması noktasında bir diğer önemli nokta ise bireylerin diğerlerinin duygularını anlama yeterliliğinin gelişimidir. Bireylerin diğerlerinin duygularını anlama sürecinin gelişimsel sırası ise;

Duyguların hepsini aynı olarak algılama (5 yaş öncesi),
Aynı kümeden gelen çoklu duyguları anlama (5-7 yaş arası),
Zıt kümelerden ardı ardına gelen çoklu duyguları anlama (8-11 yaş arası),
Zıt kümelerden eş zamanlı biçimde gelen çoklu duyguları anlama (10-12 yaş ve sonrası) olarak ifade edilmektedir.
Ayrıca duygusal gelişim doğumdan itibaren birikimli biçimde ilerlemektedir.

Duygusal Gelişimin Değerlendirilmesinde Kullanılan Bazı Ölçme Araçları

Bebek- Yürümeye Başlayan Çocuklar Sosyal-Duygusal Değerlendirme Aracı

Bebek- Yürümeye Başlayan Çocuklar Sosyal-Duygusal Değerlendirme Aracı (BY-SDDA), 12-36 aylık çocukların sosyal-duygusal gelişimlerini değerlendirmek üzere geliştirilmiş olan ve dahası hem ebeveyn hem de bakım veren formları olan bir ölçme aracıdır. Ölçme aracı ile sosyal-duygusal gelişim; dört genel alan altında yer alan 17 spesifik problem ve yetkinlik alanı bağlamında ölçülmektedir. Ölçme aracında yer alan sosyal-duygusal gelişimin dört genel alanı, dışsallaştırma, içselleştirme, bozukluk ve sosyal duygusal gelişim yeterlilikleri olarak kavramsallaştırılmıştır.

Kısa Bebek- Yürümeye Başlayan Çocuklar Sosyal-Duygusal Değerlendirme Aracı

Kısa Bebek- Yürümeye Başlayan Çocuklar Sosyal-Duygusal Değerlendirme Aracı (BY-SDDA/K), 166 maddeden meydana gelen BY-SDDA’nın daha kısa bir versiyonunu ortaya koymak üzere geliştirilmiştir. Ölçme aracında problemler (örneğin öfke, depresyon) ve yetkinlikler (örneğin; empati) olarak ifade edilen iki temel bileşen bağlamında yer alan toplam 42 madde bulunmaktadır.

Yaş ve Evreler Anketi: Sosyal Duygusal

Yaş ve Evreler Anketi: Sosyal Duygusal (YEA-SD), çocukların özellikle erken dönemde yaşadıkları sosyal-duygusal zorlulukların belirlenmesi amacıyla kullanılan bir ölçme aracıdır. YEA-SD ile sosyal-duygusal gelişim alanında yaşanan zorluklar öz-düzenleme, uyum, sosyal iletişim, uyumsal işleyiş, özerklik, duygusal etkileşim ve insanlarla etkileşim olmak üzere yedi alan bağlamında kavramsallaştırılmaktadır.

Okul Öncesi Duygular Kontrol Listesi

Okul Öncesi Duygular Kontrol Listesi (OÖDKL) özellikle depresyonun küçük çocuklar üzerindeki işaretlerini tespit edebilmek amacıyla geliştirilmiştir. 16 madde içeren ve kontrol listesi formatında dizayn edilmiş olan ölçme aracı 36-66 ay arasında bulunan çocukların ebeveyni ya da bu çocuklara bakım veren yetişkinler tarafından doldurulmaktadır.

Okul Öncesi Sosyal-Duygusal Gelişim Değerlendirme Ölçeği

Okul Öncesi Sosyal-Duygusal Gelişim Değerlendirme Ölçeği (OSDGÖ), sosyalduygusal gelişimsel gecikme ve problemler açısında risk altında bulunan 36 ay ile 66 ay arasında yer alan çocukların sosyal-duygusal gelişimleri ile ilgili veri elde etmek amacıyla geliştirilmiştir. Ölçekte 10 alt faktör altında toplanan toplam 41 madde yer almaktadır.

Tüm bunlarla birlikte doğrudan ve yalnızca sosyal ve duygusal gelişimi ölçümlemeyi amaçlayan bu ölçme araçlarının yanı sıra pek çok gelişimsel değerlendirme aracı ile de bireylerin sosyal ve duygusal gelişim düzeyleri ile ilgili veri elde edilebilmektedir.