Paralimpik Oyunların Tarihçesi, Türkiye’nin Oyunlardaki Yeri

Spor; Yaşam içerisinde bireylerde fiziksel aktivite, temel motorik beceriler, zihinsel, psiko-sosyal davranışlar edinilmesi ve gelişmesini sağlayarak kazanılmış davranışların kurallı olarak uygulanması sürecidir. Spor engelli bireylerin kendi yeteneklerini ortaya çıkarabilecekleri, engelli olduklarını kısmen unutabilecekleri, sorumluluk duygularını geliştirebilecek, sabırlı ve enerjik olmalarını sağlayacak, takdir edilebilirliklerini ve çevreleriyle iletişimlerini artıracak bir faaliyet türüdür. Engelli bireylerin spor yaparken organizasyon ve yarışmalarda bulunmaları kendilerini spora daha çok teşvik ederek sağlık ve sosyal faaliyetlerinin artmasını sağlayacaktır. Bu anlamda Paralimpik oyunlarının resmi boyutta düzenlenmesi önem arz etmektedir. Paralimpik hareket tabandan elit düzeye kadar tüm para-sporculara, spor yapma olanağı sunmak isteyen bireyler ve örgütlerden oluşan küresel bir ağ olup, aynı zamanda tüm dünyaya eşit fırsat sunma isteği ile bir araya gelmiştir.

Paralimpik Oyunlar (Olimpiyatlar); Farklı ülkelerden ve farklı engel gruplarından sporcuların katıldığı etkinliklerdir. Bir başka ifade ile engelli olimpiyat oyunları anlamına gelmektedir. Yaz ve Kış Paralimpik Olimpiyatları olmak üzere dört yılda bir Olimpiyat Oyunlarının hemen arkasından yapılmaktadır. Paralimpik Oyunlara ve Olimpiyat Oyunlarına katılan sporcular aynı şartlarda mücadele etmektedir. Olimpiyatlar, sporcuların engel durumu göz önüne alınarak on kategoriye ayrılmıştır. Bu kategoriler kas gücü, bozulmuş pasif hareket aralığı, ekstremite eksikliği, bacak uzunluğu farkı, boy kısalığı, hipertoni, ataksi, atetoz, görme bozukluğu ve zihinsel bozukluklardır. Dünya Engelliler Federasyonları Uluslararası Paralimpik Komitesi (IPC) ve Uluslararası Engelli Spor Organizasyonu (ISOD) ile birlikte para sporlarının dünya genelinde yaygınlığını artırmak amacı ile organizasyonlar düzenlemektedir. Türkiye’de Paralimpik Oyunlara, engelli nüfusumuz göz önüne alındığında paralimpik oyunlara katlımı diğer ülkelere göre daha az sayıda olduğu görülmektedir. Paralimpik Olimpiyat Sporcularının amacı, sporun birleştirici gücünden yararlanarak engelli bireylerin engelli olmayan Olimpik sporcularla eşit olduklarını, başarabileceklerini ve eşit muamele görmek istediklerini kanıtlamaya çalışmaktır. Ülkemiz bağlamında düşünülecek olursa Paralimpik Olimpiyatlara katılan sporcu sayımızın az olduğu görülmektedir. Üniversitelerin Spor Bilimleri Fakültelerinde ve Beden Eğitimi ve Spor Yüksekokullarında engelli bireylere veya engelli bireylerin eğitimine yönelik olarak okutulan ders sayısı sınırlıdır. Paralimpik Olimpiyatlarda başarının artması toplumun engelli bireylere bakış açısını da olumlu yönde değiştirecektir.

Uluslararası Paralimpik Komitesi’nin (IPC) Fonksiyonlara Göre Uluslararası Sınıflandırma Sistemi’nde engellilik kavramı sınıflandırılırken bireyin bedensel, zihinsel, ruhsal, işitsel ve duyusal tüm yeteneklerinin azalması ve/veya kaybedilmesi gibi tüm kişisel ve çevresel faktörleri de ele alınmaktadır

Yaz Paralimpik Oyunları; İlk Paralimpik Oyun adlandırması 1960 yılında olmuştur. Bu yılda Olimpiyat Oyunlarının da yapıldığı İtalya’nın başkenti Roma’da düzenlenen Paralimpik Oyunlarda 23 ülkeden tekerlekli sandalye kullanan 400 engelli atlet yarışmıştır. 1960 yılında Dünya Gaziler Federasyonu bünyesinde engeli olan kişiler için sporun sorunlarını incelemek üzere Uluslararası Engelliler için Spor Çalışma Grubu kurulmuştur.

Kış Paralimpik Oyunları; ilk olarak İsveç’in Örnsköldsvik şehrinde omurga yaralanmasına sahip engelliler arasında 1976 yılında yapılmıştır. Bu oyunlarda 16 ülkeden 198 sporcu rekabet etmiştir.

Türkiye’de Paralimpik Oyunlar; Nüfus ve Konut Araştırması sonuçlarına göre, en az bir engeli olan (3 ve daha yukarı yaş) nüfusun oranı %6,9 (4.876.000 kişi)’dur. Erkeklerde %5,9 olan bu oran kadınlarda %7,9’dur (Engelli ve Yaşlı İstatistik Bülteni, 2021).

Engelli nüfusumuz göz önüne alındığında paralimpik oyunlara katlımı diğer ülkelere göre daha az sayıda olduğu görülmektedir.

Bu anlamda paralimpik oyunlarına ülke olarak 32 yıl katılım sağlayamamışızdır. 1960 yılında başlayan Paralimpik Oyunlara Türkiye’nin katılımı 32 yıl sonra 1992 yılında davetle olmuştur. 1992 Barselona Yaz Paralimpik Olimpiyatlarına yüzme branşından bedensel engelli Mehmet Gürkan adlı sporcuyla katılım sağlanmıştır. Gürkan bu olimpiyatlarda 100 metre sırt üstü elemelerinde 1:47.92 ile, 100 metre serbest elemelerinde 1:27.86 ile ve 400 metre serbest elemelerinde 7:14.25 ile 3 farklı kategoride yarışmış ancak başarılı sonuçlara imza atamamıştır.

2020 Tokyo Paralimpik Oyunları; 24 Ağustos - 5 Eylül 2021 tarihlerinde Japonyanın başkenti Tokyo’da yapıldı. Tokyo 2020 Paralimpik Oyunlarına Türkiye’den 13 branşta, 44’ü kadın, 43’ü erkek olmak üzere toplamda 87 sporcumuz katıldı. Ülke tarihimizde en çok sporcu, en çok kadın sporcu ve en çok branşta katıldığımız oyunları yine tarihimizde bir ilk yaşatarak 2 altın, 4 gümüş ve 9 bronz toplam 15 madalya ile kapadık.