Engellilerde Kullanılan Öğretim Teknikleri ve Spor Aktivitelerinde Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar

Engellilere Uygun Eğitim Yöntemleri

Eğitim Ortam Düzenlemesi: Eğitim yapılan ortamların öğrenmeye uygun şekilde dizayn edilmesi engelli bireylerde pozitif yönde seviyede etkili olacaktır.

Yaşıt Etkileşimi ve İşbirlikli Öğrenme: Engelli bireylerin akranlarıyla aynı ortamları paylaşarak iletişim halinde olmaları gelişimleri açısından önemlidir.

Engelli Bireylerle İletişim; Engelli bireyler için çok önemli bir olgu olan iletişimin özellikle dikkat edilmesi gereken kural ve ayrıntılar vardır. Engellilerde engel türlerine göre iletişim yolları farklılaşabilir.

Genel anlamda engelli bireylerle iletişim esnasında; Bireylere karşı önyargılardan ve olumsuz davranışlardan uzak durulmalıdır. Kısa, basit ve net cümlelere yer verilmelidir. İletişim ve uygulamalarda sakin davranılarak, sabırlı olunmalıdır. Herhangi bir konuda yardım yapılacağı zaman bireylerden izin/müsaade alınmalıdır. Bireylerin içerisinde bulunduğu durumları mümkün olduğunca hissedilmeye (empati) çalışılmalıdır.

Engelli Bireyler İçin Özel Eğitimin Tanımı ve Kavramları; Özel eğitim almaya ihtiyacı olan bireyler tanımlanırken zedelenme, yetersizlik, engel, risk gibi sözcüklerle ifade edilir.

Özel eğitimde ilkeler; Milli Eğitim Bakanlığı 573 Sayılı Özel Eğitim Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamede özel eğitimde dokuz ilkeye yer vermiştir. İlkelerden bazıları; Özel eğitim gerektiren tüm bireyler ilgi, istek, yeterlilik ve yetenekleri doğrultusunda ve ölçüsünde özel eğitim hizmetlerinden yararlandırılır. Özel eğitim gerektiren bireylerin eğitimine erken yaşta başlanır. Özel eğitim hizmetleri, özel eğilim gerektiren bireyleri sosyal ve fiziksel çevrelerinden mümkün olduğu kadar ayırmadan planlanır ve yürütülür.

Özel eğitime ebeveyn katkısı; Yaşantıları süresince çocukları üzerinde en fazla sorumluluğa sahip kimseler anne ve babadır. Doğal olarak onlarda normal ve sağlıklı bir çocuk dünyaya getirmek ve yetiştirmek isterler. Engelli bir çocuğun doğumu anne babalarda istenmeyen bir durum oluşturabilir. Ama kabullenmek ve sorumluluk sahibi olmak bundan sonraki en önemli görevdir. Anne babalar genellikle engelli bir çocuğa sahip olmaktan dolayı kendilerini suçlamaya eğilim gösterip çocuklarına karşı hatalı yaklaşımlar geliştirebilmektedirler. Ebeveynlerle yapılan görüşmelerde çocuklarının engelinin kabul edilecek bir durum olduğunu ve kendilerini suçlu hissetme algılarından soyutlanmaları sağlanmalıdır.

Engelli Bireyler İçin Beden Eğitimi ve Sporun Önemi; Engellilerin gözüyle bakıldığında ilk zamanlarda beden eğitimi ve spor tedavi aracı olarak benimsenmiştir. Zaman geçtikçe bu kavram engelliler için rehabilite ile birlikte bedensel, mental, sosyal ve ruhsal gelişimlerine katkı yapan ve toplumla kaynaşmalarını sağlayan bir olgu olarak ortaya çıkmıştır. Bireylerin engel durumları kaynaklı olarak yaşadıkları sorun ve sıkıntıların en aza indirilmesi amacıyla sosyalleşme süreçleri uygulanarak bilinçli toplum yapısı ve akranlarıyla iletişim hali etkileşimli bir şekilde sportif faaliyetlere de yer verilerek gerçekleştirilmelidir. Engel türü farketmeksizin sportif etkinlik yapma, aktif olma, bireyin mutlu olmasını sağlayıp, yaşam sevincini arttırarak hayata tutunmasına yardımcı olur. Engelli bireyler yarışmalara katılarak galip ve mağlup olma hislerini yaşamaktadırlar.

Engellilere Yönelik Kullanılan Öğretim Teknikleri ve Spor Eğitimi; Engeli olmayan bireylere yönelik olarak kullanılan öğretim yöntemlerinin birçoğu engelli öğrencilerin eğitiminde de kullanılmaktadır. Ancak daha çok etki edeceği test edilen öğretim yöntemleri sıklıkla kullanılır.Bu teknikler başarılı yaşantılar sağlamak, somut deneyimler sağlamak, öğrenmeyi planlama; sistematik ödüllendirme, bireylerin tercih yapmasına izin verme, bireylerin birbirine öğretmesi, bilinenlerden bilinmeyenlere doğru hareket etme, model olma, konu ile ilgili olmayan uyarıcıların sınırlandırılması, tutarlı olma, becerinin analiz edilmesidir.

Beden Eğitimi Modelleri ve Testler; Engelli bireylerin hayat standartlarını yükseltmek ve daha bilinçli sportif faaliyetlerde bulunmak için geliştirilmiş çeşitli programlar ve testler vardır. Engelli bireylerin güç, esneklik, dayanıklılık, ataklık, denge, sürat, görsel beceriler, göz/ayak-el koordinasyonu, fırlatma, kinestetik farkına varış, bilateral (iki taraf) kontrol, dokunsal ayrıştırma, kaba motor modeller, ritim, ince motor kontrol parametrelerini kapsayan motor yeterlilik testleri mevcuttur.

Engelli Bireyler için spor organizasyonları; Engelli bireylerin sportif faaliyetlere katılmaları yeni etkinlik ve organizasyonların ortaya çıkmasını sağlamıştır. Dünyada ve ülkemizde engelli bireylerin spora katılımları teşvik edilerek ilgili spor federasyonları kurulmuştur.

Engellilere Spor Aktiviteleri Yaptırılırken Dikkat Edilecek Hususlar; Spor branşları engelli bireyin engellilik durumuna ve kapasitesine uygun olarak belirlenmelidir. Bu belirlemelerde etik ve hakkaniyet ölçüleri çerçevesinde ölçme ve değerlendirme tekniklerinden de faydalanılmalıdır. Sportif aktiviteler (mümkünse) açık ve temiz havada yaptırılmalıdır. Bireyleri harekete geçirmek veya durdurmak için düdük kullanılmalıdır.Sportif aktivitelerin uygulanmasında öncelikle büyük kas gruplarının, ardından küçük kas gruplarının devreye girdiği (kolaydan zora doğru adımlar) bir ilerleme yapılmalıdır.

İşitme engelli bireylerde spor eğitimcisinin dikkat etmesi gereken hususlardan bazıları; Her zaman öğrencilerin sizi görebilecekleri yerde bulunarak, göz kontağını kaybetmemeli, Bireylerin ağız okuyabilmesi için aydınlıkta durulmalı, Konuşmalar ağızda çok büyük hareketler olmadan, açık ve yavaş olmalı, Bireylerin sosyal etkileşimleri arttırılmalıdır, Gösterilen hareketler konuşulanla aynı olmalıdır, Mümkün olduğu kadar işitsel ipuçları ile görsel ipuçlarını birleştirilmelidir.

Zihinsel engelli bireylerde spor eğitimcisinin dikkat etmesi gereken hususlardan bazıları; Yapılacak sportif aktiviteleri kişilerin özelliklerine göre belirlenmelidir. Spor yaparken kıyafet uygun olmalı, öğrenme ve eğitim, oyun yoluyla olmalı, hareketler kolaydan zora doğru sıralanmalıdır. Uyum gerektiren karmaşık kurallara sahip eylemlerden kaçınılmalıdır. Dersler kısa, basit ve öz olmalıdır, Sık tekrarlar yapılmalı, Bireylere eşit davranılarak, ilgilerine yönelik çalışmalar seçilmelidir.

Görme engelli bireylerde spor eğitimcisinin dikkat etmesi gereken hususlardan bazıları; Görme engelli olan bireye karşı olumlu tutum geliştirilmeli, görme engelli bireyin sportif faaliyetlere katılımı sağlanmalı, aşırı koruyuculuktan kaçınılmalıdır.