Engellilerde Yaşam Boyu Spor
Herkes için spor kavramı 1966 yılında Avrupa Konseyinde ilk kez gündeme gelmiştir. 20. yüzyılın ilk yıllarından başlayarak profesyonel düzeyde tanınmaya başlanmıştır. Avrupa Konseyi, mevcuttan daha geniş bir yapıda olduğunu düşünerek “spor” kelimesinin anlamını geniş tutmaya başlamıştır.
Engellilik; Dünya Sağlık Örgütü engelliliği doğuştan var olan veya sonradan meydana gelen hastalıklar veya kaza neticesinde meydana gelen sakatlıklar (vücudun görsel / işlevsel/ zihinsel/ ruhsal farklılıkları) sonucu hayatın birçok alanında soyutlanan, engellerle karşılaşan kişi olarak tanımlamaktadır.
Engellilerin özellikleri; Fiziksel Özellikler, Fiziksel Özellikler, Toplumsal Özellikler olmak üzere 3 gruba ayrılır.
Hareketsizliğin insan vücudunda oluşturduğu problemler; İnsanların fiziksel yapılarındaki hareketsizliğin istemli veya istemsiz bir şekilde azalması veya sonlanması ile vücutta oluşacak sorunlar olacaktır. Sorunlar, vücut kompozisyonunda oluşan sorunlar, dolaşım sistemi-solunum sistemi ve kalpte oluşan sorunlar ve diğer sorunlar olmak üzere üç grupta değerlendirilir.
Engelli Bireylerin Eğitiminde Sporun Yeri ve Önemi
Sporsal etkinlikler engelliler için sosyal ve toplumsal bir deneyimdir. Duygu yoğunlukludur. Spor organizasyonlarında kendini gerçekleştirme imkânı bulan engelli gençler; şiddet, sinirlilik, utangaçlık vb. hislerde rahatlama sağlar ve bu hislerini denetlemeyi öğrenirler. Sportif aktiviteler, gücü, sağlamlığı ve dengeyi arttırır. Kronik rahatsızlığı olan bireylerde ise yaşam kalitesini arttırır.
Engellilerde Spor Seçiminde Dikkat Edilmesi Gereken Konular
Engelliler yönelik sportif faaliyetlerde katılımcılar içinde denge oluşturmak ve grupları mümkün olduğunca eşit ve adaletli oluşturmak gereklidir. Planlamada engel türleri göz ardı edilmemelidir.
Engelli kişi spor yapmadan önce rehabilitasyon hekimi, fizyoterapist, özel eğitim uzmanları ortopedist, psikolog ve antrenörler tarafından spor, rehabilitasyon, beden eğitimi ve rekreasyon bazlı olarak değerlendirilmelidir. Engellinin bedensel yeteneğini belirlemede kan testi, duyu testleri, fiziksel uygunluk testleri, EMG ve izokinetik testler yapılmalıdır.
Yaşam Boyu Sporun Engelli Bireyler Üzerinde Sağlığa Etkileri
Engelli bireylerin engel durumları göz önü alınarak spor yaptırılmalıdır. Yapılacak olan egzersiz ve sporlarda bireylerin engel durumlarını arttırıcı veya zarar verici uygulamalar yapılmamalıdır. Engellilere fayda sağlayıcı sporlar yapılırken de tekrar sayılarına, materyallerin bireye zarar vermemesine, bedensel yapıya ve engelliye uygunluğuna kesinlikle dikkat edilmelidir.
Azalan Değerler; Kalp krizi riskinde, kalp krizi geçirmiş kişilerin tekrarlama riskinde, yüksek tansiyon riskinde iken
Artan Değerler; Uykuda, maksimal O2 tüketiminde, kemik yoğunluğunu diyebiliriz.
Sağlık ve Yaşam Boyu Spor; Sağlık insanlar için önemli bir olgudur. Yaşamın iyi bir şekilde idame edilmesi insan sağlığını bağlıdır. İbn-i Sina sağlığı korumanın üç ana prensibinin olduğunu bunlarında hareket (spor), gıda ve uyku olarak belirtmiştir. Eski dönemlerde sağlık “hastalıklardan uzak olma hali” olarak ifade edilirdi. Dünya Sağlık Örgütü (WHO) sağlığı “sadece hastalıklardan ve mikroplardan koruma değil, bir bütün olarak fiziki, ruhi ve sosyal açıdan iyi olma hali” olarak tanımlar.
Günümüzde ise; duygusal, ruhsal, zihinsel (entelektüel), toplumsal, mesleki ve fiziksel olarak sağlıklı olma hali olarak tanımlanmaktadır. Yaşam boyu spor eğitimi küçükten büyüğe her yaştaki bireyin yaşam kalitesini ve standardını yükseltmeyi sağlar. Bununla birlikte çocukluktan başlayan dengeli beslenme, bedenini doğru kullanma, pozitif değerleri yaşam felsefesi olarak belirleme, zararlı alışkanlıklardan korunma ve toplumsal normlara uygun ahlaki değerler çerçevesinde yaşamayı da hedefler.
Engellilerde Yaşam Boyu Spor; Yaşam boyu sporun engelli bireyler üzerindeki etkileri anlamında, tarihsel olarak yapılan kuruluş ve uygulamalardan bahsetmekte fayda vardır. Bunlardan bazıları;
1830’lu yıllarda engelliler için ilk beden eğitimi ve spor etkinlikleri başlamıştır.
1945 yılında 2. Dünya savaşı sonunda İngiltere’de, omurilik yaralanmaları için Stoke Mandeviille kuruldu.
1954 yılında İlk “Engelliler Beden Eğitimi” (Adapted Physical Education) kitabı Arthur Daniels tarafından yazıldı. Mental Retardasyon ve öğrenme sorunları dışında tüm bozuklukları içeriyordu.
1988 yılında ilk birleşik Paralimpik oyunları Kore’de tüm engel gruplarının katılımıyla yapıldı. 1992’de Barselona’da; 1996’da Atlanta’da paralimpik oyunları yapıldı.
Ülkemizde 1980’li yılların ortalarında İstanbul’daki Sabancı Spastik Çocuklar Merkezi’nin liderliğinde Paralimpik oyunlar (olimpiyatlar) için birimler kurularak olimpiyat oyunlarına katılımlar gerçekleşmiştir. Türkiye’de engellilerde spor olgusunun sıklığı büyük oranda 2000’li yıllarda başlanmıştır. Sporun engelli bireylere hem sosyal hem de fiziki faydalarının her geçen gün arttığı bilinmektedir. Spor, engellilerin eğitiminde, bedensel ve ruhsal sorunlarının tedavi edilmesinde en büyük yardımcıdır. Engellilerin spor uygulamalarının faydalı etkileri, kendilerini, ailelerini, iş dünyasını ve içinde yaşadıkları toplumu doğrudan etkilemektedir. Engelliler için spor, kişiler arası iletişimi geliştirmek, bireysel inisiyatifi ve sosyalliği geliştirmek demektir. Planlı çalışma ve eğitim, yaşam sevincini artıran, hayata bağlayan, özgüvenlerini geliştiren, engellilerin sağlığını iyileştiren bir unsur olarak dikkat çekmektedir