Adolesanlarda Diğer Riskli Davranışlar
Riskli Davranışlar
Riskli davranış, bir zarar veya kayıp olasılığı ile birlikte bulunan ve istenmeyen sonuçları olan davranış olarak tanımlanmaktadır. Bu bağlamda, güvensizlik kavramı, riskli davranışın doğasında bulunan temel bir özelliktir.
Adolesanlarda Riskli Davranışlar
Şiddet, madde kullanımı, istismar, korunmasız cinsel ilişki, kötü beslenme ve düşük fiziksel aktivite, antisosyal davranışlar, okul sorunları, yetersiz sosyal destek, akran ilişkileri ve anne-baba-ergen çatışmaları adolesanlarda riskli davranışlardır.
Riskli Cinsel Davranışlar
Daha yaşlı yetişkinlerle karşılaştırıldığında, adolesanlarda özellikle cinsel yolla bulaşan bir hastalığa yakalanma veya istenmeyen hamilelik yaşama riski oldukça yüksektir.
Obezite ve Sağlıksız Diyet İle İlgili Davranışlar
Ergenler arasında sağlıksız diyetlerle ilgili risk davranışları; uzman tavsiyesi olmadan kilo vermek veya kilolarını korumak için diyet hapları, tozlar veya sıvıların kullanılması, uzun süre aç kalma, yediklerini kusma olarak adlandırılan bulimia nevroza ve müshil etkisi gösteren maddelerin alınmasıdır.
Sürüşle İlgili Riskli Davranışlar
Adolesanlar arasında, kendine en çok zarar veren davranışların çoğu araba kullanmakla ilgilidir.
Riskli Davranışlara Kuramsal Yaklaşımlar
Davranışsal Karar Verme Kuramı; Ergenin bilişsel olarak gelişmesiyle birlikte birçok seçenek yarattığını öne sürer. Bu yaklaşıma göre risk alma davranışı, ergenlerin davranışlarının olası sonuçlarını tanımalarına yönelik karar verme süreci olarak tanımlanmaktadır.
Bronfenbrenner'in Ekolojik Modeli; Riskli davranışların ortaya çıkmasında bireyin çocukluktan itibaren yaşadığı çevre ve bu çevre ile ilişkisi, aile hayatı ve akran ilişkileri etkilidir.
Sosyolojide Kontrol Teorisi; Bu teoride, çevresiyle sıkı bağları olmayan ve destek sistemleri yetersiz olan bireylerin sosyal normlara ve sosyal kurallara uymada başarısız olma eğiliminde oldukları, anormal davranışlar sergiledikleri belirtilmektedir.
Biyolojik Modellerde; Ergenlerin riskli davranışlarında genetik özelliklerin ve hormonların hem doğrudan hem de ergenlik döneminin başlamasıyla birlikte dolaylı olarak önemli bir rolü olduğu varsayılmaktadır.
Biyopsikososyal Model; Biyolojik gelişimin bireyin bilişsel gelişimini, kendisini, sosyal çevreyi algılamasını ve kişisel değerlerini doğrudan etkilediğini öne sürer.
Problem-Davranış Teorisi; Psikososyal risk faktörleri ve koruyucu faktörlerin ergenlerde problemli davranışlara katılımla ilişkisini açıklar.
Riskli Davranışları Önleme Yaklaşımları
Müdahale programlarının çoklu risk davranışlarını hedefleyerek gerçekleştirilmesi gerekmektedir.
Uygulanacak stratejiler şu şekildedir: aile fonksiyonlarını destekleyin ve güçlendirin, öğrenci ve okul arasındaki bağlılığı arttırın, toplulukları çocuklar ve ergenler için güvenli ve destekleyici hale getirin, okul dışında kaliteli zaman geçirmeyi sağlayan programlara katılımı teşvik edin, sevecen yetişkinlerle sürdürülebilir ilişkilerin geliştirilmesini teşvik edin, çocuklara ve gençlere sosyal ve duygusal yetkinlik oluşturma fırsatları sağlayın, erken ve orta çocukluk döneminde çocuklara ve gençlere yüksek kaliteli eğitim sağlayın
Önleyici Yaklaşımların İşlevleri
Önleyici yaklaşımların işlevleri, bugüne kadar ortaya çıkan sorunlu davranışların sona erdirilmesi, risk faktörü grubunda yer alan bireylerin sorunlu davranışları göstermemesi, sorunlu davranışların etkisini azaltma, uygun bilgi, beceri, davranışları ve fiziksel iyilik halini destekleyerek artırma olarak özetlenmektedir.