Adölesanlarda Bağımlılık
Bağımlılık
Bağımlılık, tedavi edilmediği takdirde ölümcül olabilen, kronik, ilerleyici ve nüksetmeye meyilli bir hastalıktır ve her geçen gün üzerinde daha fazla durulması gereken bir durumdur.
Ergenlik Dönemi ve Bağımlılık
Ergenler özellikle akran etkileşimi sonucunda bu dönem madde bağımlılığı için en büyük risk faktörüdür.
Erken Bağımlılık
Bağımlılık, genç yaşta maddelerin deneysel kullanımı ile başlayabilir. Ortalama ilk kullanım yaşı 11 ile 12 arasındadır.
Orta Derecede Bağımlılık
Orta dereceli bağımlılık, bir ergenin hayatındaki olumsuz sonuçların birikmesi ile karakterize edilir. Bağımlılık ilerlemeye başladığında, ergenlerin önceliklerinde ve tutumlarında değişiklik ve inkarda bir artış yaşanmaktadır.
Gelişmiş Bağımlılık
Bağımlı olan bir ergenin madde kullanımı devam ettikçe, hastalık ileri düzeyde bağımlılığa doğru ilerler. İleri düzeyde bağımlılık durumunda ergenlerde duygusal acı, düşük benlik saygısı ve yalnızlık içsel olarak artar.
Ergenlerde Madde Kullanımı Risk Faktörleri
Ergenler arasında madde kullanımının başlamasına katkıda bulunabilecek çok sayıda risk faktörü vardır.
Ailesel Risk Faktörleri: Ailesel risk faktörleri arasında çocuklukta kötü muamele (istismar ve ihmal dahil), ebeveyn veya ailesel madde kötüye kullanımı, ebeveynlerin medeni durumu, ebeveyn eğitim düzeyi, ebeveynçocuk ilişkileri, ailesel sosyoekonomik durum ve ebeveynlerin madde kullanımını onayladığı çocuk algısı yer alır.
Genetik risk faktörleri; Madde bağımlılığı riski bireyin genetik özelliklerine göre değişmektedir. Örneğin, alkol bağımlısı bir ailenin çocuklarının alkol bağımlılığı olmayan bir aile tarafından evlat edinilmesi sonucunda çocukta madde bağımlılığı riski yine yüksektir.
Fiziksel ve Cinsel İstismar; Fiziksel veya cinsel istismar ile madde kullanımı arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki vardır.
Duygusal İstismar; Duygusal istismara maruz kalma, fiziksel veya cinsel istismar kadar etkisi olmasa da, ergenlikte madde kullanımı bir risk faktörüdür.
İhmal; Sürekli olarak ihmale maruz kalan bireyler madde kullanımı için riskli gruptadır.
Sosyal Risk Faktörleri: Ergen madde kullanımı riskinin artmasına katkıda bulunan sosyal faktörler arasında sapkın akran ilişkileri, popülerlik, zorbalık ve çetelerle ilişki yer almaktadır.
Bireysel Risk Faktörleri: Literatürde yaygın olarak tartışılan iki bireysel risk faktörü, dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu ve depresyondur. Benzer şekilde, travma sonrası stres bozukluğu veya psikiyatrik hastalık teşhisi konan bireyler, ergenlerde maddenin kötüye kullanımı için daha büyük risk altındadır.
Ergenler İçin Madde Bağımlılığı Önleme Stratejileri
Önleme, bir bozukluğun başlangıcından önce meydana gelen müdahaleleri ifade eder. Önleme ayrıca üç türe ayrılır: evrensel, seçici ve belirtilen müdahaleler.
Okul Temelli Önleme
Okullar, ergenlerde madde kullanımının önlenmesine yönelik kanıta dayalı yaklaşımlar geliştirme ve test etme girişimlerinin odak noktasıdır. Okul temelli girişimler çok sayıda öğrenciye erişim sağlamaları açısından oldukça iyi sonuç alınan programlardır.
Aile Temelli Önleme
Ergenlerde madde bağımlılığını önlemek için çeşitli aile temelli önleme yaklaşımları bulunmaktadır. Bu yaklaşımlardan bazıları yalnızca ebeveynlere çocuklarını maddeden uzak tutmak için gereken becerileri sağlamaya odaklanmaktadır.
Topluluk Temelli Önleme
Tüm topluluklara sunulan kanıta dayalı madde kullanımını önleme programları tipik olarak birden çok bileşene sahiptir. Bunlar genellikle okul temelli bir bileşen, aile veya ebeveynlik bileşenleri ile birlikte kitle iletişim kampanyaları, kamu politikası inisiyatifleri ve diğer topluluk organizasyonu ve faaliyetlerini içerir.
Literatürde çocuklar ve ergenler arasında madde kullanımını önlemek için dört model bulunmaktadır.
Ergen Madde Bağımlılığında Aile Yönetim Modeli
Bu model, çocuğun sapkın akran gruplarına katılımını izlemenin önemini vurgular. Aile Yönetim Modeli, bir çocuğun ilk yıllarında aile içindeki disiplinde ve çocuğun izleminde bir bozulma olduğunda, çocuğun madde bağımlılığı riskinin arttığını öne sürmektedir.
Yoğun Aile Önleme Hizmetleri Modeli
Bu model aile disiplini ve gözetiminin önemini vurgular.
Ergenlerde Madde Bağımlılığının Sosyal Ekolojik Modeli
Model bir ergenin benlik saygısının okul ve aileden etkilendiği varsayımına dayanır. Bu sistemlerin çocuğun benlik saygısı üzerinde olumsuz bir etkisi varsa, çocuk sapkın bir akran grubuna ve madde kullanımına yönelecektir
Ergen Madde Bağımlılığının Etkileşimli Gelişim Alanı Modeli
Bu model, bir çocuğun yaşam döngüsünde madde kullanma olasılığını artıran iki temel nokta olduğunu savunmaktadır: erken ve geç ergenlik. Bu nedenle, bu zaman dilimlerinde madde kullanımının önlenmesi kritik öneme sahiptir.