Yeni Örgütsel Tasarımlar
Örgütsel Yapıların Doğuşu
1980' li yıllar yaşamın her yönünde çok hızlı değişimlerin yaşandığı yıllar olmuştur. Küreselleşme ve uluslararası rekabet, iletişim ve bilgi teknolojilerinde yaşanan gelişmeler, insana bakış açısında ortaya çıkan yeni anlayışlar işletmeler üzerinde ana değişimlere neden olmuşlardır. Bu değişimler bir yandan işletmeleri bu zamana kadar hiç olmadığı ölçüde rekabetçi bir çevrede çalışmaya zorlamıştır. Diğer yandan ise yeni koşullar yeni stratejileri gerekli kılmıştır. İşletmelerin bu tür koşulların üstesinden gelerek yaşamaları, rekabette üstünlük elde edebilmeleri ve bunun sürdürülebilir hale gelmesi ise büyük ölçüde bilgi, maliyet ve risklerin paylaşımı gibi yeni stratejileri benimsemeleri ve bunları başarıyla uygulayabilmelerine bağlıdır. Günümüzde, geleneksel yapıların bu değişimlere cevap vermede yetersiz kalması, işletmelerde yeni örgütsel tasarımların ortaya çıkmasına neden olmuştur. “Bilgi çağı” olarak da ifade edilen bu dönemde işletmeler, geleneksel örgütleme ilkelerini ihlal eden, birçok yeni örgüt yapılarını kullanmaya başlamışlardır.
Yeni Örgütsel Yapı Türleri
Bu çalışmada yeni örgütsel yapılar olarak; yalın, şebeke, sanal, öğrenen, yığışım örgüt yapıları ve stratejik ortaklıklar incelenmiştir;
Şebeke Örgüt yapısı, iki veya daha fazla bağımsız ve kar amaçlı işletmenin rekabet üstünlüğü elde edebilmek ve devam ettirebilmek için aralarında uzun dönemli anlaşmalar yapmaları sonucunda oluşan düzenlemeler olarak tanımlanmaktadır.
Yalın Organizasyon, sade, gereksiz detaydan uzak, yapısında fazla hiçbir unsur bulundurmayan, işleri geciktirmeyen, değişen koşullara hızlı biçimde cevap verebilen organizasyondur.
Sanal Organizasyon, çalışanların belirli bir yerde toplanmadığı değişik mekanlardaki işletmelerin bir ürün veya hizmetin üretiminin belirli safhalarında yer aldığı, bilgisayar imkanları ile sürekli haberleşme içinde bulunan ve sanki tek bir organizasyon gibi müşterilerine mal ve hizmet sunan organizasyon olarak tanımlanabilir
Öğrenen Organizasyon, yeni bilgi yaratmaya imkan verecek ortamı hazırlayan, geliştirilen yeni bilgiyi yeni mal ve hizmet üretiminde kullanan, buradan elde ettiği tüm tecrübeyi bir öğrenme fırsatı sayarak yeniden bilgi yaratmayı teşvik eden organizasyondur.
Yığışım Organizasyonu, değişik kesimlerden gelen kişilerin, bir grup oluşturarak, sürekli ya da geçici bazda işleri gerçekleştirdikleri, faaliyetlerini hiyerarşik kontrol ile değil, uzmanlığa dayalı olarak yürüten organizasyonlardır.
Stratejik Ortaklıklar, stratejik ortaklık iki veya daha fazla işletme, grup ya da bireylerin belirli bir konuda amaçlarına ulaşmak üzere ortaklaşa çaba göstermeleri olarak tanımlanmaktadır.
Bu yeni örgüt yapılarının geleneksel örgütlerden bir çok farklı yönü bulunmaktadır. Bu yeni örgütsel tasarımların ortak özellikleri, çalışanların yoğun katılımı ve insan odaklı olması, yeteneklere dayalı esnek uzmanlaşmanın benimsenmesi, her türlü iş birliğinin desteklenmesi, takımlar halinde yatay ve esnek organizasyon yapısı kullanmaları ve öğrenme odaklı olmalarıdır.
Yarar ve Sakıncaları
Bu tür örgütlenmeler işletmelere aşağıda belirtilen yararları sağlamaktadır;
- İşletmelere rekabetçi davranabilmeleri için hız ve esneklik kazandırabilmekte,
- İşletmelere maliyet paylaşımı ve harcamalarda tasarruf imkanı vermekte,
- İşletmelere araştırma yapma ve öğrenme konusunda olumlu etkiler yaratmaktadır.
- Ancak bu uygulamalarda yaşanan sorunlar da söz konusudur.
- Çok dikkatli uygulanmadığında çalışanlar arasında çatışmalar olabilmekte,
- İletişim ve koordinasyonda sorunlar yaşanmakta,
- Kültürel farklar güven sorunları yaratabilmekte ve
- İşletmelerin özellikle dış kaynak kullanımını teşvik ettiği için, yetenek kaybı gibi birçok soruna da neden olabilmektedir.
Özetle, yöneticilerin bu tip yeni örgütsel tasarımları kurarken ve uygularken faydaları ve riskleri birlikte dikkate almaları gerekmektedir.