Yerel Yönetimler Maliyesi

İl özel idarelerine genel bütçe vergi gelirlerinin %0,5'i aktarılmaktadır. Bu payın il özel idareleri arasındaki dağılımında %50'si nüfus, %10'u il yüz ölçümü, %10'u ildeki köy sayısı, %15'i ildeki kırsal alan nüfusu ve %15'i illerin gelişmişlik endeksi dikkate alınmaktadır.

İl özel idaresi bütçesi 5302 sayılı Kanun hükümleri uyarınca hazırlanmaktadır. Kanun’un 44. maddesine göre ilin stratejik planına uygun olarak hazırlanan bütçe, il özel idaresinin mali yıl ve izleyen iki yıl içindeki gelir ve gider tahminlerini göstermekte, gelirlerin toplanmasına/harcamaların yapılmasına izin vermektedir.

Kanun’un 45. maddesi uyarınca vali tarafından hazırlanan bütçe tasarısı eylül ayı başında il encümenine sunulmaktadır. Encümen, bütçeyi inceleyerek görüşüyle birlikte kasım ayının birinci gününden önce il genel meclisine sunmaktadır. İl genel meclisi bütçe tasarısını yılbaşından önce aynen veya değiştirerek kabul edebilmektedir. Ancak, meclis tarafından bütçe üzerinde denkliği bozacak biçimde gider artırıcı ve gelir azaltıcı değişiklikler yapılması kanunen yasaktır. Bütçe tasarısının süresi içerisinde kesinleşmemesi hâlinde vali, görüşüyle birlikte durumu İçişleri Bakanlığına bildirmektedir. İçişleri Bakanı’nın otuz gün içinde vereceği karar ise kesindir. İl özel idare bütçesi mali yıl başında yürürlüğe girmektedir.

İl Özel İdare bütçesiyle ödenek tahsis edilen harcama birimlerinin en üst yöneticileri harcama konusunda karar verme yetkilisi (harcama yetkilisi) olarak nitelendirilmektedir. İlçelerde ise bu yetki kaymakam tarafından kullanılmaktadır. İlçelere gönderilecek ödeneklerle ilgili olarak il özel idaresi mali kontrol yetkilisinin vize vermesi yeterli görülmektedir.

Mali yılın sonunda vali tarafından hazırlanan bütçe kesin hesabı hesap döneminin bitiminden itibaren mart ayı içinde encümene sunulmaktadır. Kesin hesap il genel meclisinin mayıs ayı toplantısında görüşülerek karara bağlanmaktadır.

Belediyelerin öz gelirleri arasında yerel vergiler , yerel harçlar, harcamalara katılım payları, ücretler, müze giriş ücretleri ile madenlerden belediyelere verilen paylar ile yerel yönetim işletmelerinin kâr payları veya transferleri ön plana çıkmaktadır.

Türkiye’de kanun yapma yetkisi Türkiye Büyük Millet Meclisi’ne (TBMM) ait olup, vergi kanunları da TBMM tarafından çıkarılmaktadır. Dolayısıyla yerel yönetim birimlerinin kendi meclisleri ile kanun çıkarma ya da yeni vergi koyma yetkileri bulunmamaktadır.

Belediye bütçesi, belediye başkanı tarafından hazırlanmakta ve Eylül ayı başından önce belediye encümenine sunulmaktadır. Belediye encümeni incelediği bütçeyi Kasım ayı başından önce belediye meclisine gönderilmektedir. meclis tarafından kabul edilen bütçe mali yıl başı itibarıyla yürürlüğe girmektedir.

Köy gelirleri arasında köylü arasındaki dayanışmayı artırmayı amaçlayan imece ve salma gelirleri ile çeşitli resim ve harç gibi gelirler yer almaktadır. Köy bütçesi İçişleri Bakanlığı tarafından hazırlanan Köy İdareleri Hesap Talimatına uygun olacak şekilde muhtar ve ihtiyar meclisi tarafından her yılın Kasım ayında hazırlanmaktadır. Hazırlanmış olan bütçe kaymakan veya vali tarafından onaylandıktan sonra mali yılbaşı (1 Ocak-31 Aralık) itibarıyla yürürlüğe girmektedir.