Yerel Yönetim Birlikleri

Yerel yönetim birlikleri, vatandaşların ihtiyaçlarını en uygun bir şekilde karşılamak için yerel yönetim birimlerinin kendi aralarında kurdukları tüzel kişiliklerdir. Günümüzün değişen ve gelişen koşulları karşısında yerel yönetimlerin sunacakları hizmetlerin niteliği ve niceliği de değişmiştir. Artan ve çeşitlenen ihtiyaçlar karşısında yerel yönetimler artan maliyetleri düşürmek, etkin ve verimli bir hizmet sunabilmek adına aralarında iş birliği yoluna gitmektedir. Bu sayede oluşturulan yerel yönetim birlikleri, vatandaşlara en uygun hizmet sunmak üzere kurulan tüzel kişilikler olarak nitelendirilebilir. Coğrafi olarak birbirine yakın olan yerel yönetimler güç birliği yapmak suretiyle yol yapımı, su, kanalizasyon, çöp toplama gibi yerel hizmetleri vatandaşlara etkin ve verimli bir şekilde ulaştırabilmektedir.

Yerel yönetim birlikleri Türkiye'de 5355 sayılı Mahallî İdare Birlikleri Kanunu ile müstakil olarak kapsamlı bir şekilde düzenlenmiştir. Kanuna göre yerel yönetim birliği; “birden fazla mahallî idarenin, yürütmekle görevli oldukları hizmetlerden bazılarını birlikte görmek üzere kendi aralarında kurdukları kamu tüzel kişisi”dir ve birlik tüzüğünün kesinleşmesinden sonra Cumhurbaşkanının izni ile kurulur. Öte yandan 1982 Anayasası’nın 127. maddesinin son fıkrasında yerel yönetimlerin, belli bir kamu hizmetinin görülmesi amacıyla, kendi aralarında Cumhurbaşkanının izni ile birlik kurabileceği hüküm altına alınmıştır.

T.C. İçişleri Bakanlığı Mahallî İdareler Genel Müdürlüğü’nün 2016 yılı verilerine göre Türkiye’de toplam yerel yönetim birliği sayısı 789’dur. Bu birliklerin 450’si köylere hizmet götürme birliği, 96’sı içme suyu birliği, 55’i belediye hizmet birliği, 53’ü turizm birliği, 98’i çevre altyapı hizmet birliği, 10’u özel idare - belediye hizmet birliği, 2’si ulusal düzeyde birlikler, 9’u kalkınma birliği ve 16’sı diğer birliklerden oluşmaktadır. Önceden bu listede yer alan ve 5355 sayılı Kanun’un 19. maddesinde düzenlenmiş olan sulama birlikleri 8 Mart 2011 tarihli ve 6172 sayılı Sulama Birlikleri Kanunu ile 5355 sayılı Kanun'un kapsamından çıkarılmıştır. Öte yandan 6360 sayılı Kanun kapsamında büyükşehir belediyesi kurulan illerde tüzel kişiliği kaldırılan il özel idaresi, belediye ve köylerin oluşturmuş oldukları birlikler de tasfiye edilmiştir.

Yerel yönetim birliğinin birlik meclisi, birlik encümeni ve birlik başkanı olmak üzere 3 organı bulunmaktadır. Birlik meclisi birliğin karar organıdır. İl özel idaresi için vali, belediye için belediye başkanı ve köy için muhtar birlik meclisinin doğal üyesidir. Birlik encümeni birlik başkanı ile en fazla yedi meclis üyesinden oluşur. Başkanı birlik başkanıdır. Birlik başkanı birlik idaresinin başı ve tüzel kişiliğinin temsilcisidir. Birlik meclisinin ve birlik encümeninin başkanıdır. Birlik bütçesinin harcama yetkilisidir.

Yerel yönetim birlikleri sadece il özel idareleri arasında, sadece belediyeler arasında ve sadece köyler arasında kurulabileceği gibi, il özel idarelerinin belediyelerin ve köylerin ortaklaşa birlik kurabilmesi de söz konusudur.

5355 sayılı Kanuna göre yerel yönetim birlikleri zorunlu birlikler, ülke düzeyinde kurulan birlikler, turizm altyapı hizmet birlikleri, köylere hizmet götürme birlikleri ve diğer birlikler olarak sınıflandırılabilir.

Yerel yönetim birliklerinin denetimi İçişleri Bakanlığı tarafından yapılır. Valiler ve kaymakamlar gerekli gördüklerinde ülke düzeyinde kurulan birlikler dışındaki birlikleri denetleyebilirler.