Stratejik Planlama

Planlama ve Strateji Kavramları

Bireysel veya kurumsal düzeylerde uygulanabilecek bir kavram olan planlama, bir tür gelecek tasarımıdır. Yapılacak işin kimler tarafından, ne kadar süre içinde, hangi olanak ve kaynaklar ile veya hangi sınırlılıklar çerçevesinde ve hangi yöntemler kullanılarak yapılacağına ilişkin öngörüleri içeren bir tür yol haritasıdır.

Özel sektör kuruluşlarının bir aracı olan ve zaman içerisinde çağdaş yönetim biliminin bir unsuru hâline gelen strateji olgusu, bir örgütün amacına ulaşmak için izleyeceği yolları ifade etmektedir.

Stratejik Planlama Düşüncesinin Gelişimi

Stratejik planlama düşüncesi, II. Dünya Savaşı sonrası dönemde özel sektör kuruluşlarınca kullanılmaya başlanan uzun vadeli planlama çalışmalarına karşı geliştirilen yönetsel yaklaşımlara dayanmaktadır.

Dünyada 1960’larda özel sektörde, 1980’lerde kamu yönetiminde başlatılan stratejik plan çalışmalarının Türkiye’de yasal ve yönetsel süreçlere konu edilmesi ancak 2000’li yılların başında olmuştur.

Stratejik planlama, Türkiye’de 2003 tarihli 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu ile birlikte, mali yönetim sistemin temel mekanizmalarından birisi hâline gelmiştir. Stratejik plan uygulamasının yerel yönetim mevzuatına dâhil edilmesiyle, stratejik planların kapsamı genel yönetimi kapsayacak şekilde genişletilmiştir.

Stratejik Plan Tanımı

Stratejik Plan, kamu idarelerinin orta ve uzun vadeli amaçlarını, temel ilke ve politikalarını, hedef ve önceliklerini, performans ölçütlerini, bunlara ulaşmak için izlenecek yöntemler ile kaynak dağılımlarını içeren plandır.

Stratejik Planlamanın Genel İlkeleri

Stratejik planlama sürecinde dikkate alınması gereken ilkeler şunlardır:

Stratejik planlar bizzat kamu idarelerince ve idarelerin kendi çalışanları tarafından hazırlanmalıdır.

Kurum içi ve kurum dışı katılım ve iş birliği esastır.

Stratejik plan hazırlama süreci Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı ile yakın iş birliği içerisinde yürütülür.

Kamu idarelerinin stratejik planları; Kanun'a, Usul Esas Yönetmeliği'ne, Kılavuz'a, rehberlere ve Başkanlıkça yayımlanan stratejik planlamaya ilişkin tebliğlere uygun olarak hazırlanır.

Stratejik Planların Hazırlık Dönemi ve Hazırlık Programı Çalışmaları

Kamu idarelerinin stratejik planlama süreci hazırlık dönemi ile başlar. Üst yönetici tarafından yayımlanan bir stratejik plan genelgesi ile çalışmaların başlatıldığı duyurulur.

Stratejik planlama hazırlık çalışmaları üç temel aşamadan oluşur:

Planın sahiplenilmesi
Planlama sürecinin organizasyonu
Hazırlık programının oluşturulması

Yerel Yönetimler ve Stratejik Planlama İlişkisi

Kuruluş kanunları uyarınca il özel idareleri ve büyükşehir belediyelerinin tamamı ile nüfusu 50 bin ve üzeri belediyelere stratejik plan hazırlama yükümlülüğü getirilmiş, bir diğer yerel yönetim kuruluşu olan köy tüzel kişilikleri ise kapsam dışında bırakılmıştır.

Stratejik Planların Temel Özellikleri ve Bileşenleri

Stratejik planlar, sonuçların planlanmasıdır, değişimin planlanmasıdır, gerçekçidir, kaliteli yönetimin aracıdır, hesap verme sorumluluğuna temel oluşturur, katılımcı bir yaklaşımdır, günü kurtarmaya yönelik değildir, bir şablon değildir, salt bir belge değildir, sadece bütçeye dönük değildir.

Stratejik planlama, idarenin dört temel sorusuna yanıt arar:

NEREDEYİZ?
NEREYE ULAŞMAK İSTİYORUZ?
GİTMEK İSTEDİĞİMİZ YERE NASIL ULAŞABİLİRİZ?
BAŞARIMIZI NASIL TAKİP EDER ve DEĞERLENDİRİRİZ?

Durum Analizi

Stratejik planlama sürecinin “Neredeyiz?” sorusuna yanıt arayan ikinci aşamasıdır.

Bu kapsamında genel olarak aşağıdaki değerlendirmeler yapılır:

Kuruluşun tarihsel gelişimi, uygulanmakta olan stratejik planın değerlendirilmesi, mevzuat analizi, üst politika belgeleri analizi, faaliyet alanları ile ürün ve hizmetlerin belirlenmesi, paydaş analizi, kuruluş̧içi analiz, çevre analizi (PESTLE Analizi), GZFT (Güçlü Yönler, Zayıf Yönler, Fırsatlar ve Tehditler) analizi.

Geleceğe Bakıș

Kuruluşlar, üçüncü aşamada, misyon ve vizyonlarını ifade ederek, temel ilke ve değerlerini ortaya koyarlar. Misyon, vizyon ile temel değerlere uyumlu olacak şekilde amaçlarını, amaçlara ulaşmak için hedeflerini ve hedeflerini somutlaştıracak stratejilerini oluştururlar. Bu aşamada kuruluşun amacı, "Nereye ulaşmak istiyoruz?" sorusuna aranan yanıttır. Stratejiler, kuruluşun amaç ve hedeflerine nasıl ulaşılacağını gösteren somut faaliyet ve kararlardır. "Gitmek istediğimiz yere nasıl ulaşabiliriz?" sorusunu cevaplandırır.

İzleme ve Değerlendirme

İzleme ve değerlendirme, "Başarımızı nasıl takip eder ve değerlendiririz?" sorusuna yanıt arayan, planın son aşamasıdır.