Yerel Demokrasi ve Katılım

Bu bölümde yerel demokrasi ve katılım bahsi incelenmiştir.

Öncelikle konu kavramsal olarak ele alınmış ve yerel demokrasi, yerel özerklik ve sübsidiyarite kavramı üzerinde durulmuştur.

Yerel yönetimlerde katılım bahsinin temel unsurlarından biri olan hemşehri hukuku ayrıntılı biçimde anlatılmıştır.

Yerel yönetimlerle ilgili mevzuat analiz edilerek katılımla ilgili hususlar ön plana çıkarılmıştır.

Bu kapsamda yerel seçimler, ihtisas komisyonları, gönüllü katılım, kent konseyleri ve diğer bazı katılım araçları ön plana çıkarılmıştır.

Bu üniteyi diğer ünitelerle birlikte düşünerek ünite kapsamında geçen konularla ilgili ayrıntılı bilgilere ilgili ünitelerden ulaşabilirsiniz.

Yerel Demokrasi ve Yerel Özerklik

Yerel yönetimlerin demokrasi tanımlamalarıyla birlikte düşünülmesinin sebebi, halka en yakın yönetim birimleri olmasıdır. Ancak konuyu bir bütün olarak ele alabilmek için öncelikle konuyla ilgili kavramsal tanımlamaları yapmak gerekmektedir.

Yerel Demokrasi

Demokrasinin yerel düzeyde uygulanmasında karşımıza yerel demokrasi kavramı çıkmaktadır. Yerel düzeyde de karar alma süreçlerine katılım hakkının uygulanabilmesi demokrasi uygulamasını tamamlayacaktır. Dolayısıyla katılım yerel demokrasi için vazgeçilmez bir unsurdur. Katılımın yaygınlaşması konusunda sorumluluk ise hem yerel yönetimlerde hem de halktadır. Yerel yönetimler halkın katılım süreçlerini kolaylaştıracak her türlü tedbiri almalıdır.

Yerel Özerklik

Yerel düzeyde bir özerklikten bahsedildiğinde bir yerel yönetim biriminin kendi hizmetleriyle ilgili kararlarını kendisinin alabilmesi ve uygulayabilmesi ve bunlarla uyumlu bir gelire sahip olması anlaşılmaktadır. Diğer deyişle yerel yönetimlerin kendi kararlarını alması, kendi hedeflerini belirleyebilmesi ve mali kaynaklara sahip olması gerekmektedir. Bu konuda, merkezî yönetimin bir baskısı ya da yönlendirmesinin olmaması beklenmektedir. Bu noktada özerkliğin düzeyi, yerel demokrasi hakkında da fikir sahibi olmaya imkân tanımaktadır.

Hizmette Yerelin Önceliği (Sübsidiyarite)

Türkçe’de sübsidiyarite, ikincil olma ya da hizmette yerelin önceliği olarak kullanılmaktadır. Bu kavram özü itibariyle yerel demokrasi ve yerel özerklik kavramlarıyla doğrudan ilişki içerisindedir. Şöyle ki bu ilke, esas olarak etkinlik ve demokratikliğin sağlanabilmesi amacıyla hizmetlerin halka en yakın birimler tarafından yerine getirmesi anlamında kullanılmaktadır.

Hemşehri Hukuku

5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 13/1. maddesi hemşehri hukukunu, “Herkes ikamet ettiği beldenin hemşehrisidir. Hemşehrilerin, belediye karar ve hizmetlerine katılma, belediye faaliyetleri hakkında bilgilenme ve belediye idaresinin yardımlarından yararlanma hakları vardır. Yardımların insan onurunu zedelemeyecek koşullarda sunulması zorunludur.” şeklinde tanımlamaktadır. Bu maddede geçen hemşehri kavramının vatandaşın yereldeki adı olarak yorumlanması gerektiği ifade edilmektedir. Nasıl ki vatandaş, seçimlerde oy verme ve vatandaşlığa ilişkin hak ve yükümlülüklere sahipse hemşehri de yerel yönetimler nezdinde belli haklara ve yükümlülüklere sahiptir.

Yerel Düzeyde Katılım Araçları

Katılım bahsini konu ederken sadece hemşehri hukukuyla yetinmemek ve yerel düzeydeki bazı katılım araçlarını incelemekte fayda bulunmaktadır.

Mahalli İdareler Genel Seçimleri (Yerel Seçimler)

Anayasa’mız, yerel yönetimlerin karar organlarının seçimle işbaşına gelmesi gerektiğini söylemektedir. Yerel yönetimlerimizdeki karar organları: İl genel meclisi, belediye meclisi ve büyükşehir belediye meclisidir.

Mahallî idareler genel seçimleri beş yılda bir yapılmaktadır.

İhtisas Komisyonları

Yerel yönetimlerde belli konular özelinde toplanan ve hazırladıkları raporlarla yerel meclislere verecekleri kararlarda yardımcı olan ihtisas komisyonlarına katılım gerçekleştirmek mümkündür. Bu katılımın geniş bir kurum ve kişi yelpazesinde sağlanması ve raporlarda uzman görüşlerine itibar edilmesi beklenmektedir.

Gönüllü Katılım

Yerel yönetimlerin aldığı kararların yerel yönetimlerle birlikte uygulanması ve hemşehrilerin bu sürece katılımına olanak tanınması mevzuatımızda gönüllü katılım olarak adlandırılmıştır.

Kent Konseyleri

Kent konseyleri, hemşehrilerin katılımına ilişkin en önemli araç sayılabilir. Şöyle ki; Belediye Kanunu’nun 76. maddesi “Kent konseyi, kent yaşamında; kent vizyonunun ve hemşehrilik bilincinin geliştirilmesi, kentin hak ve hukukunun korunması, sürdürülebilir kalkınma, çevreye duyarlılık, sosyal yardımlaşma ve dayanışma, saydamlık, hesap sorma ve hesap verme, katılım ve yerinden yönetim ilkelerini hayata geçirmeye çalışır.” hükmüyle kent konseylerini tanımlamaktadır. Buradan kent konseylerinin kentte hemşehrilik bilincinin gelişmesinden kente sahip çıkmaya, sürdürülebilir kalkınma ve çevreden sosyal yardımlaşmaya kadar son derece önemli amaçlara sahiptir. Buna ilaveten çağdaş kamu yönetiminin evrensel ilkelerinden hesap sorma, hesap verme, katılım gibi ilkelerin uygulanmasına çabalayarak aktif katılım ve çözümde ortaklık çerçevesinde hareket etmektedir.

Diğer Araçlar

Yerel düzeydeki katılım araçlarına ilaveten diğer bazı katılım araçlarından da bahsetmek tamamlayıcı olacaktır. Stratejik plan hazırlık süreci, acil durum planları, kamuoyu yoklaması ve araştırması, belediye meclisi ve il genel meclisi toplantılarının gizlilik kararı alınmadıkça hemşehrilere açık olması ve belediyelerin kurulma, birleşme ve katılmaya ilişkin hükümlerinde de katılım araçlarından bahsedilebilir.