Yerel Seçimler

Yerel seçimler, il, ilçe, mahalle ve köy halkının, yerleşim yerinin ortak ihtiyaçlarını giderecek kişi ve organları seçtiği seçimlerdir. Yerel seçimler ile yerel yöneticilerin nasıl seçileceği hususu ülkeden ülkeye farklılık gösterebilmektedir. Ülkemizde yerel yöneticilerin seçimine ilişkin usul ve esaslar 1984 tarihli 2972 sayılı Mahallî İdareler ile Mahalle Muhtarlıkları ve İhtiyar Heyetleri Seçimi Hakkında Kanun ile düzenlenmiştir.

Seçim kavramı, halkın egemenliğine dayanan demokratik sistemlerde, halkın çoğunluğunun kendisini yönetecek kişi ve/veya organları belirlemek için belirli dönem aralığıyla gerçekleştirdikleri tercih işlemini ifade eder.

Yerel seçimler, vatandaşların siyasal katılımında ilk aşamayı ifade eder.

Yerel Seçim ya da Mahallî İdare Seçimleri ise, il genel meclisi üyeleri, belediye başkanları, belediye meclis üyeleri, köy muhtarları ve köy ihtiyar heyeti üyeleri ve mahalle muhtar ve ihtiyar heyeti üyelerinin belirlendiği seçimleri ifade etmektedir.Demokratik sistemin varlığı için propaganda faaliyetleri ile başlayıp yetkili yargı organları tarafından kesin sonuçların açıklanmasına kadar uzanan seçim süreci, başta bu sürecin temel faaliyeti olan oy verme işlemine ait olmak üzere birtakım vazgeçilmez ilkelere sahip olmalıdır.

Demokratik Seçimin Temel İlkeleri

Demokratik sistemin en önemli unsuru olan seçimlerin sahip olması gereken temel ilkeler şunlardır:

Serbest Seçim İlkesi: Vatandaşların hiçbir baskı ve zorlama altında kalmadan, kendisine yönelik müdahale, uyarı ve tavsiyede bulunulmadan oy verme işlemini gerçekleştirmesi durumunu ifade eder.

Genel Oy İlkesi: Öğrenim düzeyi, ırk, dil, din, ekonomik durum, cinsiyet, eğitim gibi değişkenlere bağlı olmaksızın bütün vatandaşların oy hakkına sahip olması ilkesini ifade eder.

Eşit Oy İlkesi: Genel oy ilkesinde bahsedilen değişkenler gibi sosyal, ekonomik, kültürel şartlara bakılmaksızın her seçmenin tek bir oya sahip olması demektir.

Seçim ilkeleri, seçimlerin adilliği ve güvenilirliği açısından olmazsa olmaz unsurlardır.

Tek Dereceli Seçim İlkesi: Bu ilke seçmenin doğrudan seçim sonucunu kazanacak kişi ya da kişileri seçmesi durumudur. İki dereceli seçimde ise, seçmen önce "ikinci seçmen" denilen seçmenleri seçer ve seçim sonucunda kazananı bu ikinci seçmen belirler. Gizli Oy İlkesi: Seçimlerin serbest yapılması ilkesiyle yakın bir ilişki içinde olan gizli oy ilkesine göre kişinin verdiği oyun başka bir ifadeyle seçim işlemi sırasında yaptığı tercihin bilinmemesi esastır. Oy verme işleminin açık olması kişiyi daha sonra baskı altında bırakabileceği için demokratik seçim ilkeleri ile uyuşmaz.

Açık Sayım ve Döküm İlkesi: Bu ilke yapılan seçimin dürüstlüğünün sağlanması ile ilgilidir. Buna göre oy verme işlemi bittikten sonra oyların sayımı ve dökümü işlemi oy verilen yerde hazır bulunanların önünde yapılır. Bu ilke ile seçmen iradesinin sonradan değiştirilebilmesi tehlikesi ortadan kaldırılmış olur.

Bu ünitede öncelikle seçimlere ilişkin temel kavramlara yer verilmiştir. Bu kavramların açıklanması özellikle 2972 sayılı Kanun'un detayları incelenirken karşılaşılan teknik terimlerin daha kolay anlaşılmasını sağlayacaktır.

Ardından 2972 sayılı Kanun'un detaylarına girilerek ülkemizde yerel seçimlerin işleyişine ilişkin genel esaslar aktarılmıştır.

Cumhuriyet'in ilanından günümüze kadarki süreci aktardığımız bölümde, ülkemizde yerel seçimlerin tarihsel gelişim süreci, bazı önemli kırılma noktalarının üzerinde ayrıca durularak ele alınmıştır.

Son olarak ulusal siyaset ile yerel siyaset arasındaki karşılıklı etkileşim üzerinde durularak üniteye son verilmiştir.