Hinduizm

Hinduizm, hâlihazırda bir milyardan fazla inananıyla Hindistan ve Nepal’de yaygın bir dindir. Veda otoritesine dayalı bir geleneği benimseyen Hinduizm, değişik manevi, kültürel ve sosyal yapıları kendi bünyesinde eritebilmiş ve sürekli bir gelişim seyri içerisinde olmuştur. Bundan ötürü sabit öğretilerden ibaret olmayıp, sürekli değişen ve gelişen bir gelenektir. Hindu kelimesi, Hint alt kıtasının kuzeybatısında, günümüzde Pakistan sınırları içinde bulunan İndus Nehri'nden türemiştir. İlk olarak Farsça kaynaklarda İndus Nehri'nin öte kıyısını ifade etmek için coğrafi bir terim olarak kullanılmıştır.

Hinduizm bilim adamlarınca belirli bir kurucusu olmayan, çeşitli köklerden beslenen, muhtelif Hint kültür ve geleneklerini barındıran bir sentez olarak tanımlanır. Hinduizm’de hiçbir dinsel teşkilat veya kurum, yönetim yapısı, tartışılmaz dini otoriteler ya da peygamber bulunmamaktadır. Hinduizm’de, politeist, panteist, monoteist, monist, agnostik, ateist ya da hümanist yaklaşımlar yer almaktadır. Birçok gelenek ve düşünceyi bünyesinde barındırmasından ötürü Hinduizm’in net bir tanımını yapabilmek mümkün değildir. Bu yüzden Hinduizm, bir din, dini bir gelenek, bir dizi dini inanç ve "yaşam biçimi" olarak tanımlanmıştır.

Hinduizm’in Tarihsel Gelişimi

Hinduizm’in kökeni antik çağlara kadar gider. Bu dinin oluşumunda, Hint-Ari ve Harappa-Mohenjadaro kültür ve medeniyetlerinin bileşimi etkin olmuştur. Kuzeydoğu Hindistan’da, sabit bir mekanı olmayan gezginlere (şramana) ait gelenekler, İndus vadisi medeniyeti, yerli kabile inanış ve uygulamaları Hinduizm’in oluşmasında ciddi derecede öneme sahiptir. Hinduizm bütün bunları bünyesinde eriten bir gelenek olarak ortaya çıkmıştır. Aynı zamanda MÖ altıncı yüzyıldaki Budist eleştirilerle Hinduizm yeniden şekillenmiştir. Daha sonra ise kendini Tanrı yoluna adama anlayışının (bhakti) Hinduizm içerisinde yer edindiği görülür.

Hinduizm’in Kutsal Metinleri

Hindu kutsal metinleri işitilenler (şruti) ve hatırlananlar (smriti) olmak üzere ikiye ayrılır. Şruti türü eserler tanrıların rişi adı verilen bilgelere aktardıkları ve rişiler tarafından kaleme alınan metinlerdir. Bunlara vahyedilmiş veya ilham edilmiş eserler de denilir. Smriti türü eserler ise nesilden nesile aktarılan ve derin idrak sahibi Hindu bilgelerce hatırlama sonucu kaleme alınan kutsal metinlerdir. Hinduların kutsal metinleri arasında

Kast anlayışı Hinduizm’in belirgin özelliklerindendir. Rigveda’da ifade edildiğine göre kast sisteminin her bir unsuru Tanrı Brahma’nın değişik uzuvlarından yaratılmıştır. Hindu inanışları arasında öne çıkan hususlardan birisi insan hayatın belli başlı dört amaçtan oluşmasıdır. Bunlar, (i) dini inanış, insanın görevi, ahlaki emirler, (dharma), (ii) geçimini helal yollardan kazanmak (artha), (iii) cinsel arzu ve tutkuları doğru yolla tatmin etmek (kama) ve (iv) dünyevi eylemlerin ötesine geçerek aydınlanma, kurtuluş ve özgürlüğe (mokşa) ulaşmaktır.

Hinduizm’de İbadet

Hinduizm’de başlıca dinî uygulamalar arasında arınma, aydınlanma ve kurtuluşa ulaşmak için gerekli olan çeşitli yoga egzersizleri yer alır. Bunlardan en önemlisi olan yogayı başarılı yapan bir kişinin zihinsel, bedensel, ruhsal ve duygusal sorunlardan uzaklaşacağı ifade edilir. Hinduların diğer dini uygulamaları arasında puja adı verilen ibadet ve ritüeller, kutsal metinlerden mantra okumaları, meditasyon uygulamaları, aile içerisinde gerçekleştirilen geçiş törenleri, yıllık festivaller ve değişik kutsal mekanlara yapılan ziyaretler yer alır.

Hindu Mezhepleri

Hinduizm içerisinde Vişnu, Şiva ve Şakti geleneği olmak üzere üç mezhep bulunmaktadır. Her bir geleneğin kendisine ait kutsal metni bulunmaktadır. Vişnu ekolündeki kutsal metinler Samhitalar (derlemeler), Şiva ekolündekiler Agamalar (gelenekler) ve Şakti ekolündekiler de Tantralar (kitaplar) olarak bilinmektedir.

Şivaizm, Hinduizm içerisinde en önemli tanrılardan biri olan Şiva’ya iman ve ibadeti esas alan bir mezheptir. Bu mezhep daha çok Uttar Pradeş, Bihar, Gucarat, Keşmir, Karnataka gibi bölgelerde yaygındır. Şiva, kutsal şehir Kaşi’de (modern Varanasi) yaşamış bir asketik kabul edilir.