Dinlerde Kutsal Günler Fenomeni

Dinler tarihçileri, kutsalı geniş ve kapsamlı bir biçimde ele alıp ibadet ve ayinleri kutsalın birer sembolü olarak tanımlarlar. Kutsal; zaman ve mekân ile ilişkili olup kutsal dışı olan zaman ve mekândan farklılaşarak insan için bir değer kazanıp kişilerin, toplumların günlük hayatını şekillendirir.

Bu tür kutsal zaman ve mekânı diğerlerinden farklı kılan en temel özellik ise, dinsel fenomenle ilgili o “ilk olay”ın olağanüstüleştiği, harikuladeleştiği anın mitleşmesine neden olan gücün ortaya çıkması, kutsalın tezahür etmiş olmasıdır.

Kutsalın Mahiyeti

Kutsal zamanlar, kendinde güç ya da güçlerin tezahür ettiği çok önemli tarihsel günlerdir. Örneğin, Yahudilikte önemli bir yeri olan ve birçok tabularla yüklü bahar bayramı Fısıh’ın, daha sonraları Yahudilerin Mısır’dan çıkarken Tanrı’nın onları kurtarma bayramına dönüştürülmesi, yani tanrı Yahve’nin, Yahudilerin göçü esnasında gücünü Yahudiler lehine çevirdiği inancıyla kutlanması, Yahudi tarihi içinde çok önemli bir yer işgal eder.

Kutsal gün ve bayramlar, sevinç ve bayramlarla ilgili bir dönüşüm içerisinde bulunurlar. Bu durum onu ikinci dereceye koymaz, çünkü o devamlılık ve ilerleme tabiatındadır. Kutsal günler ve bayramlar nazik konular sunar, fakat kutlama da bizleri zor durumların dışına taşır. Bundan dolayı bayramlar, sadece tekrar yaratılma ile ilgili değildir. Bayramlar aynı zamanda, hayatı hareketlendiren, renklendiren ve durağanlığı bozan çok özel günlerdir.

Kutsalın Çeşitleri

Bu bağlamda zamanın kutsal oluşu veya kutsallaştırılmasının iki türlü olduğu görülür:

Birincisi, İnsanın belli bir olay sonucunda, ilgili zamanı muayyenleştirerek gizli güce hayranlığını sergilemesi. Başka bir deyişle, insanın kutsallaştırdığı zamandır. Bu türden kutsal günler, belli bir topluluğun herhangi bir olayla bağlantılı olarak neredeyse dayanılamayacak derecede sıkıntı içindeyken, hasbelkader bütün sıkıntılardan kurtulduğu günlerin kutsanması biçiminde kendini gösterir.

İkincisi, Tanrı ya da tanrıçaların veya yüce güçlerin kendileriyle ilgili belli bir olaydan ötürü, bizzat Tanrı’nın o anı kutsallaştırması. Yani, Tanrı’nın insanlara bildirdiği kutsal zamanlar. Yahudilikte tanrı Yahve’nin Fısıh, haftalar, Çardak günlerini, İslamiyet’te de Allah’ın Ramazan Ayı’nı ve Kadir Gecesi’ni kutsal kılması buna birer örnektir.

Kutsal Zamanların Kutlanması, İdrak Edilmesi

Yukarıda yapılan tanım üzerine, insanların ya da tanrıların kutsal olarak kabul ettikleri zamanlar millet, coğrafya, kültür ve dinlere göre farklılıklar gösterir. Çünkü her milletin ve dinin etkilendiği olaylar birbirinden farklıdır. Bütün din ve kültürlerde bu duygunun yeniden canlandırılıp ilgili olayın yaşandığı ilk ana dönülmesi için yapılan törenlere bayram, söz konusu din içinde inananların yapması gerekli olan emirlere de ibadet diyoruz.

Söz konusu bayram ve ayinler aşağıdaki şekilde sınıflandırılabilir:

Din kurucularının/ peygamberlerinin doğum günleri

Din kurucularının ya da peygamberlerinin doğum günleri, genelde, insanların kutsal kabul ettiği zamanlar olarak nitelendirilir. Hinduizm’de Rama, Krişna ya da avatarların doğum günü, Budizm’de Bodhisattvaların doğum günleri, Hristiyanlıkta Hz. İsa’nın doğum günü, İslam’da Hz. Muhammed’in doğum günü, ilgili inanca göre hep kutsal günlerdir.

Kurtuluş/ Kefaret Günleri

Herhangi bir kutsal gücün belli bir olay veya şahısta tezahür veya tecelli ettiğine inanılan günlerde değişik din ve kültürlerde “yaşanan ilk olay” veya “o an” ile ilgili olarak her yıl aynı anda o ilk olayı yaşayıp gizeme erişmek niyet ve amacıyla bir takım rit, ritüel ve etkinlikler gerçekleştirilir. Hindularda Holi, Yahudilerde Yom Kipur, Hristiyanlarda Paskalya, Müslümanlarda Beraat Gecesi gibi günler bu türdendir.

Kurban/ Sunu Bayramları

Hemen hemen bütün dinlerde kurban/ sunu bayramları bulunmaktadır. Bunların bir kısmı kanlı kurban, bir kısmı da kansız kurban biçiminde sunulur.

Hinduizm ve Yahudilikte kanlı ve kansız kurbanlar bulunur, Hristiyanlıkta İsa’nın çarmıha gerilip öldürülmesi kendini bütün insanlığa kurban ettiği inancından dolayı kanlı kurban bulunmaz. Budizmde de kanlı kurban olmamakla birlikte pirinç ve başka tahıl ile birlikte değişik yemişler kurban olarak takdim edilir. İslam’da kanlı kurban, zilhicce ayının onunda gerçekleştirilir.

Oruç Bayramları

Burada konu ettiğimiz dinler arasında oruç ibadeti Yahudilik, Hristiyanlık ve İslam’da bulunmaktadır.

Yahudilikte Hz. Musa tarafından bildirilen keffaret orucu Yom Kippur'da bir gün, güneş batana kadar yemeden içmeden zorunlu olarak tutulur. Bunun yanında Yahudilikte tarihi süreçte ortaya çıkan dinî ve millî günlerde akşamdan akşama kadar bir gün süreyle tutulan değişik oruçlar bulunup bunların toplamı kırk gün kadar olmaktadır.