Paraziter Hastalıkların Tanısında Temel İlkeler

Giriş

Hayvanlarda görülen klinik belirtiler paraziter hastalığın teşhisini koymak için yeterli değildir. Kesin tanı amacıyla bilinen bir tanı yönteminin uygulanması gerekir. Hayvandan alınan örnek materyallerde parazitin kendisinin veya gelişim aşamasının direkt olarak görülmesi ya da varlığının indirekt saptanması ile tanı konur. Örnek materyalin niteliği ve niceliği öncelikle hayvanın canlı ya da ölü olmasına göre değişir. Canlı hayvanlardan genellikle dışkı, kan ve deri kazıntısı olurken, ölü hayvanlarda incelenecek materyal hayvanın kendisi, bir organı ya da dokusu olabilir.

Canlı Hayvanlardan Materyal Alınması

Dışkı: Dışkı materyali taze ve temiz olması için rektumdan alınması önerilir.

Büyük ruminant ve tektırnaklılarda rektal olarak 20 gr, küçük ruminantlarda dışkılama uyarılarak 10 gr, kedi-köpeklerde steril bir baget ucu ile 5 gr dışkı alınır.

Sürü kontrolünde ise örnekleme yöntemi ile dışkı toplanır.

Kan: Kan alma yeri ve miktarı uygulanacak teşhis yöntemine ve kan alınan hayvana göre değişir.

Direkt bakı, ince yayma ve kalın yayma preparatı hazırlanacaksa bir damla alınır. Çiftlik hayvanları, kedi, köpek, tavşan, kobayda kuyruk ucundan; fare, sıçan gibi hayvanlarda kuyruk ucundan; kanatlılarda ise kanat altı venasından veya ibikten kan alınır.

Serolojik ve moleküler tanı yöntemleri uygulanacaksa tüpe kan alınır. Tüp içine kan çiftlik hayvanlarında vena jugularis; karnivorlarda arka bacak venası, kanatlılarda kanat altı venası; laboratuvar hayvanlarında kalpten alınabilir.

Deri: Gözle görülen ektoparazitler makroskobik olarak toplanabilir. Uyuz etkenleri için deri kazıntısı alınmalıdır.

Diğer Yöntemler: İdrar örneği bir katater yardımı ile idrar kabına, kusmuk örneği, özellikle sıvı kısmı, iğnesiz şırınga temiz bir kaba, biyopsi materyali steril bir kanül yardımı ile alınır steril bir kaba alınır.

Ölüm Sonrası (Post-Mortem) Materyal Alınması

Nekropsi sırasında materyallerin toplanması belli bir sıraya göre yapılmalıdır.

Önce ölü hayvanın dış bakısı yapılır ve varsa ektoparazitler toplanır.

Sonra hayvan açılır, vücut boşluklarında serbest dolaşan parazitler toplanır, varsa kist/nodül benzeri yapılar toplanır.

Organlar sistemlere göre açılır. Önce sindirim sisteminden başlanır. Özefagus, mide ve bağırsakların içerikleri birbirleri ile karışmaması için bağlantı yerlerinde ligatüre edildikten sonra kesilerek alınır.

Sindirim organları ayrı kaplara konur, içerikleri kap içine boşaltılır. İçerik ve organ büyük bir süzgeç içine konur, akan musluk altında yıkanır. Süzgeçte kalan kısım incelenecek materyal olarak saklanır.

Karaciğer, dalak, böbrek gibi organlar ayrı kaplara alınır.

Kas örneği olarak diyafram, dil ve kalp kasından örnek alınır.

Akciğer çıkartılır, kaba konur, kap içindeyken trakeden içeri doğru su verilerek parazitlerin dışarı çıkması sağlanır, varsa parazitler toplanır.

Kalp, özefagus ve trake ayrı olarak alınır.

Materyallerin Laboratuvara Gönderilmesi

Materyal ne olursa olsun bazı temel kurallara uyulması gereklidir. Bunları başlıkla halinde özetlersek;

En kısa sürede ulaştırılmalı, yeterli miktarda gönderilmeli, taşıma kabı olarak uygun malzeme kullanılmalı, taşınma sırasındaki saklama koşulu materyale ve uygulanacak metoda göre ayarlanmalı, taşınma sırasında örnekler birbirleri ile direkt temas etmemeli, çevre kontaminasyonu olmamasına özen gösterilmeli, her materyal için ayrı kayıt tutulmalıdır.