Zoonoz Helmintler
Giriş
Zoonoz; insanlarla diğer omurgalılar arasında bulaşma potansiyeli olan hastalıklara verilen isimdir.
Zoonoz Trematodlar
Gıda kaynaklı Zoonoz Trematodlar
Fasciolosis: Fasciola hepatica ya da F. gigantica ’nın neden olduğu bu hastalık son konaklarda (başta ruminantlar olmak üzere insan dahil pek çok memeli) karaciğerde bulunur. Hastalığa insanlarda Türkiye’nin bütün bölgelerinde rastlanabilir ancak bu güne kadar yapılan tespitlerde Antalya, Isparta, Burdur, Afyon, Konya’da diğer illere göre daha fazla olgu bildirilmiştir.
Fasciolopsiasis: Fasciolopsis buski hastalığın etkenidir. İnsanlardan başka domuzlarda görülebilir. Dünyada pek çok ülkeden bildirilmekle birlikte özellikle Çin, Tailand, Taiwan, Vietnam, Bangladeş, Hindistan gibi Güney Asya ülkelerinde daha yoğun yayılışlar göstermektedir.
Balık Kaynaklı Trematodlar
Clonorchiasis : Hastalığın etkeni Clonorchis sinensis ’ dir. Parazitin insan ve balık yiyen hayvanların (kedi, köpek, domuz, rat) karaciğer safra kanallarında 15 yıla kadar yaşayabildiği bildirilmiştir. Özellikle çiğ balık tüketiminin fazla olduğu Çin, Kore, Japonya, Tayvan ve Vietnam’da oldukça yaygındır.
Opisthorchiasis : Opisthorchis felineus ve O. viverrini ’nin neden olduğu bir hastalıktır. İnsandan başka domuz ve balık yiyen diğer etçiller risk altındadır. Polonya, Doğu Almanya ve eski Rusya’da yaygındır.
Heterophyiasis : Daha çok Heterophyes enfeksiyonu olarak bilinir. Enfeksiyon; Japonya, Laos, Kore, Hawai, Balkanlar, Filipinler, Çin, Sibirya ve Türkiye’de görülmüştür.
Metagonimiasis : Enfeksiyon Metagonimus cinsine bağlı bazı türler tarafından meydana gelir. İnsanlardan başka kedi, köpek fare ve balık yiyen kuşlarda görülür. Yaptığı bozukluklar, yayılışı, biyolojisi, belirtileri itibariyle Heterophyiasis’e benzer.
Paragonimiasis : Çok sayıda türün ( Paragonimus spp.) sorumlu olabildiği önemli bir gıda kaynaklı zoonoz trematod enfeksiyonudur. İnsanlarla birlikte ilgili ara konakları tüketen karnivorlarda son konaklık yapabilirler. Güney Doğu Asya ülkelerinde akciğer enfeksiyonları arasında önemli bir yer tutar.
Schistosomosis: Hastalığın etkenleri Schistosoma japonicum , S. mekongi ve S. mansoni ’dir. Enfeksiyon özellikle temiz içme suyunun olmadığı fakir ülkelerde görülmektedir (Afrika). Ülkemizde ise daha çok sporadik olgular şeklinde görülmektedir, nadiren endemik olarak Mardin’in Nusaybin ilçesinde, akarsuların kıyısındaki bazı köylerde rastlanmıştır.
Zoonoz Cestodlar
Larval Zoonoz Cestodlar
Cystic echinococcosis: “Bu hastalık tablosuna köpek ve yabani etçillerin (kurt, çakal vb.) ince bağırsaklarında bulunan Echinococcus granulosus ’un larva dönemi neden olur. Rusya, Orta Asya’nın çoğu, İran ve Türkiye, insan cystic echinococcosis olgularının en çok görüldüğü ülkelerdir.
Alveolar echinococcosis: E. multilocularis ’in larva döneminin kemiriciler, insan ve diğer memelilerde meydana getirdiği hastalık tablosudur. İnsan vakaları Türkiye, Irak, İran, Afganistan ve Hindistan’da sporadik şekilde görülürken Japonya, eski Sovyetler Birliği ve Doğu Avrupa'da ciddi yayılışlar gösterebilmektedir. Kazakistan ve Kırgızistan'da köpeklerde yüksek oranda enfeksiyon görülmüştür.
Cysticercosis: Taenia solium ’un larva dönemi Cysticercus cellulosa ’nın neden olduğu bir hastalık tablosudur. Hastalık çiğ ya da az pişmiş domuz eti tüketilen ve T. solium ’un yaygın olduğu yerlerde görülür. Güney Asya, Afrika, Batı Pasifik (Çin dahil) bölgeleri T. solium’ un çok yaygın olduğu yerlerdir.
Olgun Zoonoz Cestodlar
Taeniosis: İİnsan tenyaları Taenia saginata ve T. solium ’un neden olduğu, sığır ve domuzların ara konaklık yaptığı gerçek bir zoonotik enfeksiyondur. Dünyada sığır ve domuz etinin az pişmiş ya da çiğ tüketilebildiği her yerde görülebilir. Özellikle az gelişmiş ya da gelişmemiş ülkelerde daha yaygındır.
Diphyllobothriosis: Hastalık Diphyllobothrium türlerinden kaynaklanmakla birlikte en yaygın ve önemli tür Diphyllobothrium latum ’dur. Bu hastalık Avrupa, Asya, Amerika kıtalarında suyu soğuk ülkelerden bildirilmiştir.
Diğer olgun cestodlar: Diğer erişkinler cestodlar arasında Hymenolepis nana, Dipylidium caninum, Bertiella spp., Mesocestoides spp. ve Raillietina spp. bazen insanlarda kaydedilmiştir.
Zoonoz Nematodlar
Toxocarosis: Toxocarosis dünyadaki en yaygın parazitik zoonozlardan biridir. Hastalık tüm dünyada görülebilir ancak özellikle tropikal ülkelerde çok daha yaygındır.
Anisakiosis: Enfeksiyon erişkinleri deniz memelilerinde bulunan (Ayı balığı, yunus, balina) Anisakis, Pseudoterranova veContracaecum türlerinin deniz balıkları, kalamar ve yılan balığında bulunabilen larvalarının ağız yoluyla alınması ile olur. Başlarda Asya ve Batı Avrupa gibi çiğ balık tüketiminin yaygın olduğu yerlerde görülen bu enfeksiyon artık tüm dünyada izlenebilmektedir.
Trichinellosis: Trichinella cinsi parazitlerin neden olduğu bir hastalıktır. Dünyanın değişik kıtalarından 55 ülkeden bildirilmiştir.
Strongyloidosis: Hastalığın etkeni insandan başka köpek, kedi ve tilkilerde de parazitlenebilen Strongyloides stercoralis’ dir. Türkiye’de en çok Akdeniz ve Karadeniz olmak üzere hemen her bölgede değişik oranlarda rastlanmaktadır.
Angiostrongylosis: Hastalığın etkeni sıçanların (rat) akciğer nematodu olan Angiostrongylus cantonensis ’dir. Olguların çoğu Güney Asya ve Pasifik bölgesinden bildirilmiş olsa da dünyanın Afrika ve Karaibler’i içeren bir çok bölgesinde enfeksiyon yayılmaktadır.
Dirofilariosis: Dirofilaria türlerinin ( D. immitis, D. repens, D. tenuis ) neden olduğu bir hastalıktır. Amerika ve Japonya'daki insan vakalarının çoğunluğu akciğerler, Avrupa'da vakaların çoğu derialtı veya göz yerleşimi gösteren hastalık tablolarına neden olur.
Ancylostomiasis: Hayvanlarda kancalıkurt olarak ifade edilen Ancylostoma spp. nematodlara ait larvaların daha çok deri altı göçünün (Cutaneous larva migrans -CLM) neden olduğu hastalık tablosudur. Hastalık tüm dünyada ama özellikle ılıman iklimlerde görülmektedir.
Capillariosis: Capillaria hepatica hastalığın karaciğer formunu, C. philippinennis bağırsak formunu, C. aerophila akciğer formunu oluşturur. Hastalık özellikle Asya’nın değişik bölgelerinden artan oranlarda bildirilmektedir.