Paraziter Hastalıklarda Sağaltım

Paraziter Hastalıklarda Sağaltım Tipleri

Önemli ekonomik kayıplara ve ölümlere neden olan parazitlerin tedavisi (=sağaltım) amacıyla kullanılan ilaçlara antiparaziter ilaçlar adı verilmektedir. Paraziter hastalıklarda sağaltım tipi veya tiplerini belirlemek için; hastalığa neden olan paraziti, parazitin bulaşma biçimini (oral yolla, çiğ yada az pişmiş et tüketilmesi, arakonak veya vektör ile, otoenfeksiyon, parazitin deriden girmesi, kan nakli ve kirli şırıngalar vb.), özellikle de parazitin konaktaki yaşam çemberini, konakta yerleştiği doku veya organlar ile parazitin sebep olduğu semptom ve komplikasyonları iyi bilmek gerekir.

Paraziter hastalıklarda sağaltım; etiyolojik, semptomatik/destek, patojenik ve biyolojik sağaltım olmak üzere 4 tipte incelenebilir.

Antiparaziter İlaç Seçimi

Kesin tanısı konulmuş paraziter hastalığın sağaltımı için; tıbbi ve veteriner hekimler tarafından en uygun antiparaziter ilacın seçilmesi ve reçete edilmesi gerekmektedir. Uygun antiparaziter ilacın seçilmesi için hem antiparaziter ilaçları iyi tanımak hem de ideal bir antiparaziter ilacın nasıl olması gerektiğini ayrıntılı olarak bilmek gerekir.

Paraziter ilaç seçiminde; ilaçların uygulanma yollarını da bilmek önem taşımaktadır. Diğer hastalıklarda kullanılan ilaçlarda olduğu gibi paraziter ilaçlarında hastaya verilme/kullanım yolları çok sayıda olup; konağın türü, cinsi, yaşı, sayısı, hastadaki sorunun tespit edildiği yer (lokal veya sistemik), konağın fizyolojik durumu (gebelik vb.) ve ilacın farmakokinetiği gibi birçok faktöre bağlı olarak değişmektedir.

Antiparaziter İlaçlar; ağız (oral), enjeksiyon ve topikal (lokal) olmak üzere 3 temel yolla uygulanmaktadır.

Antiparaziter İlaçlar ve Etki Şekilleri

Paraziter hastalıklara karşı kullanılan ilaçlar, parazitleri direkt ve dolaylı yollardan etkileyerek ya öldürür ya da felç olmalarına neden olarak vücut dışına atılmalarını sağlar. Helmintleri öldüren ilaçlara helmicide=helmisit (vermicide), artropodlara karşı kullanılanlara insecticide (insektisit) ya da acaricide (akarisit), protozoonlara karşı kullanılan ilaçlara ise antiprotozoal ilaçlar adı verilir. Görüldüğü üzere “cide” eki öldürücü anlamına gelmektedir. Parazitleri felç edip vücut dışına atan ilaçlarda “füj” eki kullanılmakta olup, örneğin helmintleri vücut dışına atan ilaçlara helmifüj (vermifüj) adı verilmektedir. Genel anlam itibari ile parazitlere karşı kullanılan ilaçlar, parazitin grubuna göre başına anti kelimesi kullanılarak isimlendirilmektedir (antiparaziter, antihelmintik=antelmentik, antiprotozoal gibi).

Antiparaziter ilaçlar; parazitleri felç ederek, enerji metabolizmasını engelleyerek ve folik asit-DNA sentezini bozan yollarla etkilerini gösterirler.

Antiparaziter Sağaltımda Alternatif Yaklaşımlar

Son yıllarda birçok hastalıkta olduğu gibi paraziter hastalıklara karşı tıbbiaromatik bitkiler, probiyotikler ve kriyoterapi gibi alternatif uygulamalara başvurulmaktadır.

Antiparaziter İlaç Kullanımında Karşılaşılan Sorunlar

Antiparaziter ilaçların yanlış ve fazla uygulanması sebebiyle ortaya çıkan en önemli sorunlardan biri antiparaziter direnç olarak ifade edilebilir. Diğer bir önemli sorun olan kalıntı sorunu ise, antiparaziter tedavi için konaklarda kullanılan ilaçların bir kısmı vücutta parçalanarak etkisiz ve zararsız hale gelirken, bir kısmının vücutta birikip et, süt ve yumurta gibi gıdalar yoluyla insan sağlığını tehdit etmesi olarak ifade edilebilir.

Antiparaziter İlaçların Uygulanmasında ve Saklanmasında Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar

İlaçlar, yetkili hekimce veya prospektüse uygun olarak yeterli dozda kullanılmalıdır. Ayrıca yan etkileri bilinerek uygulanmalıdır.