Hayvanlarda Üriner Sistemin Muayenesi

Üriner sistem böbrekler üreterler, idrar kesesi ve üretradan oluşmaktadır ve canlının hayatını devam ettirebilmesi için önemli fonksiyonlara sahiptir. Üriner sistem hastalıklarına en sık kedi ve köpekler olmak üzere diğer hayvan türlerinde de rastlanmaktadır. Detaylı genel bir muayeneye başlamadan hayvan sahibi veya bakıcısından mutlaka anamnez alınması gerekmektedir. Böbrekler haricinde meydana gelen hasarların veya enfeksiyonların tedavi şansı yüksek iken böbreklerde oluşan bazı hastalıklarda (kronik böbrek yetmezlikleri) geri dönüşüm mümkün değildir.

Üriner Sistemin Yapı Ve Fonksiyonu

Böbreklerin organizma için temel iki görevi bulunmaktadır. Bunların ilki metabolizma artıklarının vücuttan uzaklaştırılmasını sağlamak, diğeri ise organizma için gerekli olan su, glikoz, amino asit gibi maddelerin vücutta kalmasını sağlamaktır. Özellikle yaşamın temeli olan suyun geri emilimi çok önemlidir.

Böbreklerin Muayenesi

Atlarda ve sığırlarda dıştan muayeneleri mümkün değildir. Bu iki türde rektal muayenede ise sadece sol tarafta yer alan böbreğin arka kısmının muayene edilmesi mümkündür ancak dışarıdan böbreklerin anatomik yerlerine baskı uygulandığında ağrı belirtileri tespit edilebilir. Sığırlarda böbrekler loblu bir yapıya sahipken diğer türlerde düz yüzeyli ve fasulye şekillidir.

İdrar Kesesinin Muayenesi

İdrar kesesi at ve sığırlarda sadece rektal muayene ile kontrol edilebilir. Rektal muayenede üzerine baskı yapıldığında idrar çıkışının olduğu gözlenir. Fakat tıkanıklık, taş vb durumlarda idrar çıkışı olmaz. Bu durumlarda muayene sırasında daha fazla baskı yapılmaması gerekmektedir.

İdrar Alma

İdrar almak için üç yöntem kullanılmaktadır. Bunlar içerisinde gönüllü idrar alma, kateter (sonda uygulama) ve sistosentez ile idrar alma yer almaktadır. Hayvanların türlere göre idrar yaparken aldıkları normal pozisyonlarının bilinmesi önemlidir.

İdrarın Muayenesi

İdrar yapma sıklığı ve miktarı ile ilgili mutlaka bilinmesi gereken bazı önemli tıbbi terimler bulunmaktadır. Bu terimler aşağıdaki şekilde ifade edilmetedir.

Hematuri: İdrarda kan olmasıdır.

Hemoglobinuri: idrarda hemoglobin olmasıdır.

Pollakuri: Anormal sıklıkta idrar yapmadır.

Poliüri: İdrar miktarının fazla olmasıdır.

İnkontinensiya ürine: İdrar tutamamadır.

Anüri: İdrar çıkışının durmasıdır.

Oliguri: İdrara çıkma sayısında seyrelme ve paralel olarak çok az idrar yapmadır.

Retensiyo ürine: İdrarın çıkışının engellenmesidir (Tıkanma ile ilişkili )

Atlar hariç tüm hayvanların idrarları berraktır. Atların idrarlarında mukus ve kalsiyum karbonat kristallerinden kaynaklanmaktadır. Teşhis amaçlı olarak bunların dışında mutlaka idrar dansitesinin de değerlendirilmesi gerekmektedir. İdrar dansitesinde meydana gelen değişiklikler dikkate alınmalıdır. Fakat dansitede meydana gelen düşmenin her zaman problem olmadığı, diüretik uygulama ve aşırı su tüketimi gibi durumlarda dansitenin düşük olabileceği bilinmelidir. Dansite ile beraber mutlaka idrar pH'sı da muayene edilmelidir.

Üriner Sistem Hastalıklarının Yaygın Klinik Belirtileri

Üriner sistem muayene edilirken klinik bulgular önemli ipuçları vermektedir. Klinik bulgular mutlaka hayvan sahibinden veya bakıcısından alınan iyi bir anamnez bulguları ile birleştirilerek tanıya gidilmelidir. Alt üriner sistem hastalıklarında disuri, hematüri ve pollaküri, üst üriner (böbrek ve üreterler) sistem hastalıklarında ise sistemik bulgular olarak da nitelendirilebilen iştahsızlık ve kusma bulguları sıklıkla belirlenen bulgulardır.

Üriner Sistem Hastalıklarının Tanı Yöntemleri

Üriner sitem hastalıklarında hastalığı anlayabilmek, teşhis ve tanıya giden yolda doğru işlemlerin yapılması ile mümkündür. Sistemin geneli veya bir parçası başlı başına hastalık oluşturabilirken, özellikle böbrek vücuttaki birçok sistem ile olan ilişkisi sebebi ile vücudun diğer tarafındaki hastalıklardan kolaylıkla etkilenebilmektedir. Günümüzde üriner sistem hastalıkların tanısında medikal görüntüleme, endoskopi, böbrek biyopsisi gibi ileri tanı yöntemleri sıklıkla kullanılabilmekle birlikte rutin olarak yapılacak temel işlemler;

• iyi bir anamnez’in ardından dikkatli bir gözlem,
• mümkün olan türlerde sistem organlarının fizik muayenesinin eksiksiz yapılması,
• idrar analizi
• ilgili enzimleri kapsayan serum biyokimyasının incelemesi olarak sıralanabilir.