Hayvanlarda Sinir Sisteminin Muayenesi
Giriş
Sinir sistemi hastalığından şüpheli hayvanların klinik değerlendirilmesi temel bir nöroanatomi ve nörofizyoloji bilgisi gerektirir. Nörolojik muayenenin temel amacı hastada sinir sisteminde patolojik bir durumun olup olmadığını belirlemenin yanında, mevcut lezyonun lokalizasyonunu saptamaktır. Hastanın nörolojik açıdan değerlendirilmesinde; ilk olarak anamnez bilgisi (hastanın öyküsü) alınır ve inspeksiyonla (gözle muayene) mental durum (bilinç), davranış, vücut tutuluşu ve yürüyüş değerlendirilir, sonrasında postrural reaksiyonlar, kranial sinir muayenesi, spinal refleksler ve ağrı bulgusunun bulunup bulunmaması kontrol edilir. Sinir sistemi klinik belirtileri ve sinir sistemiyle ilgili terimlerin bilinmesi konunun anlaşılması, konsültasyonda bilgi paylaşımı ve terminolojinin yerleşmesinde oldukça önemlidir.
Sinir Sisteminin Yapı ve Fonksiyonu
Sinir sisteminin ana elemanları; beyin, kranial sinirler, medulla spinalis, periferal spinal sinirlerdir.
Kan Beyin Bariyeri
Lenf damarlar tarafından oluşturulan ve beyne geçen maddelerde süzgeç görevi gören bir yapıdır.
Anatomik Yerleşime Göre Sinir Sistemi Belirtileri
Mental durumda değişme, anormal seslenme, başı duvara yaslama serebral hastalıklarda; yürüyüş anomalileri (ataksi), hipermetri, nistagmus serebellum lezyonlarında görülen klinik yansımalardır. Talamus ve hipotalamus lezyonlarında kişilik değişikliği, anormal beden ısısı; beyin kökü lezyonlarıdna ise kranial sinir anormallikleri görülür. Vestibuler sistem hasarında denge kaybı ve/veya başın eğimi şekillenir. Omurilik patolojilerinde ise etkilenen bölgenin distalinde parezis, paraliz, hiperestezi veya tonus kaybı şekillenir.
Sinir Sisteminin Muayene Şematiği
İlk olarak alınan anamnez ile hastalığın başlangıcı ve süresi hakkına bilgi alınması önemlidir.
Daha sonra inspeksiyon ile hastanın bilinç durumu , davranışı, duruş ve vücudunun poziyonu değerlendirilir.
Sinir sistemi muayenesinde yürüyüş önem taşır ve yürüyüşteki anormallkiler değerlendirilir.
Nörolojik problemin anatomik teşhisi için kraniyal sinir muayenesi, spinal refleks muayeneleri ve ağrı duyumu muayeneleri yapılır. Şüphelenilen anatomik bölgedeki problemin tam teşhisi için tanı yöntemlerinden faydalanılr.
Sinir Sistemi Hastalıklarının Tanı Yöntemleri
Beyin Omurilik Sıvısı Muayenesi
Beyin omurilik sıvısı (BOS), koroid pleksuslardan salgılanan, subaraknoidal aralık ve ventriküllerde bulunan, plazma ultrafiltratıdır.
Sinir dokusuna besin desteği sağlar, atık maddeleri uzaklaştır ve beyin ve omuriliği travmaya karşı koruyan fizyolojik bir sistem oluşturmaktadır.
Beyin omurilik sıvısında meydana gelen değişimler nörolojik hastalıkların teşhisinde önemlidir.
BOS daha çok sinir sisteminin enfeksiyöz hastalıkları belirlemede faydalıdır.
Beyin omurilik sıvısı (BOS); genel anestezi altında atlantaoksipital veya lumbosakral (L6 ve S1) eklem aralığından alınır.
BOS için spinal iğne, enjektör, EDTA’lı tüp ve steril tüp gerekir.
BOS değerlendirilmesi için 1-2 ml sıvı yeterlidir.
Alınan numune hızla laboratuvara ulaştırılmalıdır. EDTA’lı tüpe alınan numune sitolojik muayene, steril tüp ise bakteriyolojik ekim için kullanılır.
Beyin omurilik sıvısı muayenesi normalde;
- Renk: Açık ve renksiz
- Protein: < 40 mg/dl
- Eritrosit: < 5/µL
- Lökosit: < 5/µL
Magnetik Rezonans (MR) Ve Bilgisayarlı Tomogrofi (BT)
Küçük hayvanlarda lezyonun merkezi sinir sisteminde olduğundan şüphelenildiğinde bu sahaların bütünlüğünü değerlendirmek için BT (bilgisayarlı tomografi) veya MR (manyetik rezonans) görüntülemeden yararlanılır. BT kemik yapılarının seklini daha iyi tanımlarken MR yumuşak dokular hakkında daha detaylı bilgi verir. Bu teknikler invaziv olmamakla birlikte anestezi gerektirir.
EEG (Elektroensefalografi)
Beynin elektriksel aktivite kaydıdır. Nöbetler ve ensefalopatilerin değerlendirilmesinde faydalı olabilirse de BT ve MR gibi ileri görüntüleme tekniklerine göre spesifik olmadığı için sağladığı bilgi azdır.