Temel Histoloji Teknikleri

Histoloji kelime anlamı olarak kısaca doku bilimi olarak tanımlanır. Genel olarak fizyolojik koşullarda sağlıklı canlıların hücre ve dokularının mikroskobik yapısını form ve fonksiyon (şekil ve işlev) açısından inceler.

Hücre ve dokuların mikroskop altında gözlemlenmesi için özel tekniklere gereksinim vardır. Genel olarak histoloji teknikleri adı verilen bu yöntemler oldukça kapsamlıdır. Gerek mikroskoplardaki teknik gelişmeler ve buna bağlı olarak yeni mikroskop modellerinin uygulamaya girmesi gerekse yeni yöntemlerin histoloji laboratuvarlarında kullanılmaya başlaması ile sürekli olarak gelişmektedir. Mikroskop altında hücre ve dokular canlı ya da cansız materyal olmak üzere iki şekilde incelenir.

Bazı hücre ve dokular mikroskop altında canlı olarak incelenebilir. Doğal yapısı renksiz olan hücre ve dokular vital boyalar adı verilen canlı için az toksik olan bir takım boyalar ile gösterilebilirler. Vital olarak inceleme daha yaygın olarak tek hücreli canlılar için kullanılır. Çok hücreli canlılarda ise daha çok kan, lenf, sperma, süt, serebrospinal sıvı ve synovial sıvı gibi dokulara uygulanır.

Cansız olarak alınan herhangi bir organ ya da doku örneğinin mikroskop altında incelenebilmesi için histolojik preparatların hazırlanması gereklidir. Bu amaçla rutin olarak özel bir teknik uygulanır. Bu tekniğe histoloji tekniği ya da histolojik doku takibi adı verilir. Histolojik doku takibindeki temel aşamalar sırasıyla parça alma, tespit ve yıkama, suyunu giderme, saydamlaştırma, emdirme, blokaj, kesit alma, boyama ve kapatmadır.

Kısaca sabitleştirme anlamına gelen tespit histolojik doku takibinde en kritik aşamalardan birisidir. Amacı alınan örneklerin yaşamın durduğu andaki yapısal özelliklerini korumaktır. Canlı öldüğünde ya da canlıdan uzaklaştırılan doku örnekleri özel koşullar sağlanmadığı takdirde çok kısa sürede değişime ve yıkıma uğrarlar. Tespit işeleminin amacı alınan örneklerin yaşamın durduğu andaki yapısal özelliklerini korumaktır. Tespit işleminin fiziksel ve kimyasal olmak üzere iki türü vardır.Rutin histoloji laboratuvarlarında yaygın olarak kimyasal tespit kullanılır. Birtakım kimyasal maddeler kullanılarak tespit solüsyonları hazırlanır.

Yıkama işlemi ile tespit sıvısının kalıntıları dokudan uzaklaştırılır. Yıkamadan sonra doku örneklerindeki suyun ve birtakım sıvıların uzaklaştırılması gerekir. Bu amaçla en yaygın kullanılan ajan su tutma yeteneği olan etil alkoldür. Dehidre edilen örnekler saydamlaştırılır. Bu işlemin amacı dehidrasyonda kullanılan ajanı dokudan uzaklaştırmaktır. Sonraki aşama emdirmedir. Bu işlem ile şeffaflandırıcı ajan dokudan uzaklaştırılır ve doku örneklerini kolayca kesilebilen bir materyal içine yerleştirilir. Emdirmede yaygın olarak parafin ya da paraplast kullanılır. Emdirme işleminin ardından doku parçaları yine aynı materyal içerisine gömülerek histolojik blokları yapılır. Hazırlanan bloklardan mikrotom adı verilelen özel bir aygıtla ortalama 5-7 µm kalınlığında kesitler alınır. Parafin kesitler boymaya alınmadan önce gömme materyalinden arındırılırlar.

Boyanmamış preparatlarda doku ve hücre bileşenleri renksiz ve yine ışığı kırma indisleri birbirine yakın ve olduğundan mikroskop altında ayrıntı vermezler. Bu nedenle preparatlar bir takım boyalarla boyanaraktan mikroskop altında izlenebilir hale getirilirler. Geleneksel rutin boyaların en yaygın olanı ikili ve üçlü boyalardır. Histoloji tekniğinde rutin ışık mikroskobik boyama yöntemleri dışında daha ileri teknikler olan histokimyasal ve immunohistokimyasal yöntemler de kullanılır.