Kemoterapötikler I

Kemoterapi, vücudu istila eden mikroorganizma, parazit veya zararlı hücreleri konakçıya zarar vermeden öldürülmesini sağlayan veya üremesini ve çoğalmasını durduran tedavi şekline denir. Kemoterapinin ana ilkesi, konakçıda hiç veya çok az toksik etki yapan bir madde ile hastalık etkeni mikroorganizma üzerinde yeteri kadar toksik veya letal etki oluşturmaktır.

Antibakteriyeller (Antibiyotikler)

Antibiyotik terimi bakteri, mantar ve aktinomisetler gibi mikroorganizmalar tarafından sentezlenen veya sentetik olarak hazırlanan, düşük yoğunluklarda bile, bakterilerin gelişmesini engelleyen veya onları öldüren madde olarak tanımlanır.

Antibakteriyel Etkinlik

Antibiyotikler, bakterilere olan etki derecelerine göre bakterilerin gelişmesini yavaşlatan veya durduranlar (bakteriyostatikler) ve öldürenler (bakterisidler) olarak ikiye ayrılır.

Etki Spektrumu

İlaca duyarlı bakteri türlerinin tamamına o ilacın antibakteriyel etki spektrumu denir. İlaçlar etki spektrumuna göre dar ve geniş spektrumlu olmak üzere ikiye ayrılır. Bazı antibiyotikler sadece belirli bakterileri hedef alır ve "dar spektrumlu" antibiyotikler olarak adlandırılır. Bazı antibiyotikler ise pek çok farklı bakteri türünü hedef alır ve "geniş spektrumlu" antibiyotikler olarak adlandırılır Antibiyotikler;

• Bakterilerin hücre duvarı sentezini engelleyerek,
• Bakterilerin sitoplazmik zar geçirgenliğini değiştirerek,
• Bakterilerin nükleik asit sentezini önleyerek,
• Bakterilerin ara metabolizmasını bozarak,
• Bakterilerin protein sentezini engelleyerek etki gösterir.

Veteriner Hekimlikte Akılcı Antibiyotik Kullanımı: Veteriner hekimlikte antibiyotiklerin bilinçli kullanımı oldukça önemlidir. Veteriner hekimlikte antibiyotikler bakteriyel enfeksiyon hastalıklarının tedavisi için kullanılmalıdır.

Antibiyotik direnci, bakterilerin antibiyotikler tarafından etkilenmemesi anlamına gelmektedir. Direnç, doğal ve kazanılmış direnç olarak ikiye ayrılmaktadır. Bazı bakteri türleri bazı antibiyotiklere doğal olarak dirençli olabilir. Bu doğal direnç olarak adlandırılmaktadır. Direncin diğer şekli kazanılmış dirençtir. Bir ilaca dirençli olan bakteri türü benzer bir ilaca da dirençli olabilir. Buna ise çapraz direnç denmektedir. Bakterilerin birden fazla ilaca direnç kazanmasının diğer bir şekli de çoklu dirençtir.

Antibiyotik Direncinin Kontrol Altına Alınması: Antibiyotik eğer enfeksiyon etkeni ilaca duyarlı ise veya duyarlı olacağı ön görülüyorsa kullanılmalıdır.

Hayvan çiftliklerinde antibiyotikler: Antibiyotik kullanımının amacı, hayvan çiftliklerinde ortaya çıkan hastalıkların süresini kısaltmaktır.

Antibiyotikler Arasında Etkileşme Türleri

Additif etki ve sinerjizma: Eğer ilaçların kombinasyonu bu ilaçların tek başlarına kullanımından daha fazla antibakteriyel etki gösteriyorsa bu tip etkileşmeye de sinerjizma adı verilir.

Antagonizma: Antibakteriyel ilaç kombinasyonunun antibakteriyel etki gücü, ilaçların en güçlüsünün tek başına gösterdiği antibakteriyel etkiden daha düşük ise ortaya çıkan etkileşim antagonizma olarak kendini gösterir.

Gebelik ve antibiyotik kullanımı: Antibiyotiklerin kullanımını zorunlu kılan durumlarda hayvanın gebeliği hekim açısından önemli bir sorun teşkil edebilir. Özellikle fetusu ilgilendiren bu durumda antibiyotik seçiminde dikkatli olmak gerekir. Penisilinler, sefalosporinler ve makrolidler (eritromisin estolat hariç) gibi sık kullanılan antibakteriyel ilaçların gebeler tarafından kullanılması sakıncalı değildir. Gebelik sırasında bakterilerin nükleik asit veya protein sentezini bozan antibiyotikler mümkün olduğunca kullanılmamalıdır. Bu grup antibiyotikler olarak aminoglikozidler, eritromisin, tetrasiklinler, kloramfenikol, linkozamidler, rifamisin ve florokinolonlar sayılabilir.

Virüslere etkiyen ilaçlar yapılarına göre aşağıdaki gibi sınıflandırılır:

Primidin analogları: idoksuridin, lamivudin, sitarabin, sorivudin, stavudin, trifluridin, zidovudin, zalsitabin, sidoforin.

Pürin analogları: Asiklovir, didanosin, famsiklovir, isoprinosin, pensiklovir, ribavirin, tribavirin, valasiklovir, vidarabin, vibaviridin, adeforin.

İnterferonlar ve interferon sentezini arttıranlar: Tiloron, poliriboinosinik asit-poliribositidilik asit), aminobromofenil primidinol aminoiyodofenil primidinol.

Neoplastik ilaçlar etki mekanizmasına göre 7 grupta incelenmektedir.

1. Alkilleyici ilaçlar,

2. Antimetabolitler,

3. Antibiyotikler,

4. Bitkisel kaynaklı ilaçlar,

5. Hormonlar ve hormon antagonistleri,

6. Enzimler,

7. Diğer ilaçlar.

Alkilleyiciler:

1. Azotlu hardallar (siklofosfamid, melfelan,klorambusil ),

2. Etileniminler-metilmelaminler,

3. Nitrozoüreler,

4. Alkil sülfonatlar,

5. Triazinler

Antimetabolitler:

1. Folik asit analogları (metotreksat),

2. Primidin analogları (florourasil, floksuridin, sitarabin),

3. Purin analogları (azathioprin, merkaptopurin, pentostaatin, thioguanin)

Antibiyotikler:

1. Doksorubin,

2. Bleomisin,

3. Daktinomisin,

4. Plikamisin (mitramisin),

5. Diğer antibiyotikler

Bitkisel kaynaklı ilaçlar:

1. Epiposidler (etoposid, teniposid),

2. Vinka alkoloidleri (vinkristin, vinblastin)

Hormonlar ve hormon antagonistleri:

1. Ösrojenler ve antagonistleri,

2. Progestinler,

3. Androjenler ve antagonistleri,

4. Gnrh analogları

Enzimler: L-asparajinaz

Diğer ilaçlar: Poliamin sentezini engelleyenler, sisplatin, hidroksiüre, mitotan, prokarbozin, pentostatin, izotretinoin, amsakrin, fudarabin ve radyo etkin izotoplar da hayvanlarda neoplazi tedavisinde kullanılmaktadır.