Mineraller ve Bitkisel Maddeler

1- Mineraller

Basit diffüzyon: Bu yöntemde enerji kullanmadan konsantrasyona bağlı olarak yüksek yoğunluktan yerden düşük yoğunluğa olan bölgeye yapılmaktadır.

Birlikte taşınma (Ko-transport): Bu yöntemde bir maddenin taşınma sırasında başka bir maddede onunla birlikte taşınabilmektedir.

Nötraltransport: Pozitif veya negatif yükü olan iyonların emilim sırasında, yüksüz duruma geldikten sonra taşınmasına nötraltransport denir.

Minerallerin Sınıflandırılması

Makro Mineraller

Kalsiyum (Ca++): Ca ve P vücudun toplam mineral miktarının %70’ini oluşturmaktadır

Kalsiyum eksikliği, yetersizlik kemik kalsifikasyonunda defekt oluşturarak kemik dokusunun sertlik kazanmasını önler.

Kalsyum toksisitesi, an kalsiyum seviyesinin fizyolojik değerlerinin üstünde olması başlıca kalp atım ve kasılmasını artırarak taşikardiye neden olur.

Fosfor

Başlıca Kalsiyumun etkili olduğu yerlerde fosforund a görevi bulunmaktadır ayrıca sinir dokusunda da önemli göreve sahiptir.

Fosfor eksikliği: İştahsızlık mineral eksikliğinde görülen ilk belirtilerdendir.

Fosfor toksisitesi: Aşırı miktarlarda P alımı Ca++ olmak üzere çeşitli besin maddelerinin emilimini azaltır (Bunun tersine Ca ve Mg'un da fazla alınımı P'un emilimi düşer.).

Magnezyum (Mg)

Mg enzimlerin ve ko-enzimlerin, reseptörlerin (NMDA reseptörü) yapısında, kas kasılmasında ve sinir iletilerinde, DNA ve RNA yapısında görev almaktadır.

Mg yetersizliği: Büyümenin gecikmesi, aşırı duyarlılık, tetani, iştahın azalması, kaslarda koordinasyon bozukluğu (dengesizlik) görülür.

Mg toksisitesi: Mg fazlalığına ilişkin herhangi bir literatür bulgu bulunmamaktadır.

Potasyum

Hücre içi sıvıların başlıca katyonu K+’dir. Vücutta Ca ve P minerallerinden sonra en fazla miktarda bulunan mineraldir.

Potasyum toksisitesi: Yüksek dozda alına P iyonu Mg’un emiliminin bozulmasına neden olur.

Sodyum ve Klor

Ekstrasellüler sıvılarda bulunmaktadır. Sodyumun su dengesinin korunmasında, sinir iletimi ve sinir-kas ara

Manganez

Manganez (Mn) mikro element olsa da kemik, karaciğer, böbrek ve pankreas en yüksek miktarlarda bulunmaktadır.

Manganez yetersizliği: Yumurta verimi düşer, ince kabuklu veya kabuksuz yumurta oluşumuna neden olur.

Kobalt

Hayvan vücudunda yaygın şekilde bulunan kobaltın (Co) yüksek oranda karaciğer, kaslarda ve kemiklerde bulunur.

Kobalt yetersizliği: Sığır ve koyunlarda kobalt yetersizliğinde oluşan belirtiler vitamin B12 yetersizliği ile aynıdır.

İyot

İyot (I) yüksek olarak %70-80 oranında tiroid bezinde bulunur.

İyot eksikliği: Tiroit hormonlarındaki yetersizlik büyümede gerilemeye, yumurta verimi ve büyüklüğünde

Sodyum yetersizliği: Tüm havan türlerinde gelişimi yavaşlatır, süt verim azalır, erkeklerde kısırlık, canlı ağırlık kaybı söz konusudur.

Sodum toksisitesi: Bacaklarda kas kasılması, körlük ve sinirsel bozukluklar görülür.

Klor yetersizliği: Büyüme hızının düşmesi, sinirsel semptomlar (stres) ortaya çıkmaktadır.

Klor Toksisitesi: sinirsel iletide bozulma, uykulu durum ve halsizlik görülür.

Kükürt

Biotinin ve tiamin yapısında bulunduğu için yağ ve karbonhidrat metabolizmasında rol oynar.

Kükürt yetersizliği: Protein sentezinde etkili olduğundan erksizliğinde büyümede gerileme meydana gelir.

Kükürt toksisitesi: Pratikte önem taşımamaktadır.

Mikromineraller (İz Elementler)

Demir

Hemoglobin ve myoglobinin yapısında bulunur.

Demir yetersizliği: Demir konsantrasyonunun azalması Hemoglobinde oksijen taşıma kapasitesini azaltır ve vücutta morarmalar görülür.

Demir toksisitesi: Dışkının siyah renke dönmesi ile dışkıdan ağır metalik koku alınır.

Bakır

Cu, demirle beraber kan yapısında ve hemoglobin oluşumunda rol oynar.

Bakır eksikliği: Genel semptom olarak kansızlık (anemi) görülür. Kuzularda ise bakır eksikliği sinir sistemi bozukluğuna bağlı neonatal ataksi (swayback) gibi rahatsızlıklar ortaya çıkmaktadır.

Bakır toksisitesi: Yemde yüksek düzeyde çinkonun bulunması bakır toksisitesini önlemektedir.

Çinko

Birçok enzimin yapısında rol alır ayrıca protein sentezi (200'den fazla protein yapısında bulunur.) ve metabolizması, nükleik asit ve karbonhidrat metabolizmaları için de gereklidir.

Çinko yetersizliği: Büyüme hızında yavaşlama, bacak kemiklerinde kısalma ve kalınlaşma, eklemlerde eğilme görülür.

Silisyum

Toprak ve bitkilerde silisyum (Si) civcivlerde büyüme ve iskelet gelişimi için gereklidir.

Kadmiyumun (Kd)

Emilimi sınırlıdır. Emilen Kd karaciğerde birikir, sonra böbreğe gider.

Kurşun (Pb)

Emilim, solunum ve deri yolu ile alınabilir. Fe, Zn, S ve vitamin E'nin kurşun zehirlenmesine karşı koruyucu etkiye sahip olduğu bildirilmiştir.

İyot toksisitesi: Atlar diğer hayvan türlerine göre daha hassastır.

Deri kemik ve dişlerde gözlenir.

Molibden

Molibdenin (Mo) 1953 yılında ksantin oksidaz enziminin yapısı araştırıldığı sırada tespit edilmiştir.

Krom

Organik formu inorganiklere göre daha etkin olup insülin aktivitesini güçlendirir. Glukoz Tolerans Faktör (GTF)'ün çekirdeğini oluşturduğu için insan ve farelerde glukoz metabolizmasında etkili olduğu bildirilmektedir.

Krom yetersizliği: Glikoz ve insülin metabolizmaları üzerinde zararlı etki yapmaktadır.

Krom toksisitesi: Kronik Cr zehirlenmesi

Selenyum

Selenyum (Se) kimyasal yapı bakımından kükürde benzerlik gösterir. Selenyum hücrenin glutatyon peroksidaz (antioksidant) enziminin yapısında bulunur.

Selenyum yetersizliği: Civcivlerde eksüdatif diatez, pankreatik distrofi ve beslenmeye bağlı muskular distrofi adı verilen 3 hastalığın ortaya çıkmasında etkili olmaktadır.

Seleniyum toksisitesi: Kanatlılarda Se'un fazla miktarda alınması yumurta ve kuluçka veriminin düşmesine, embriyonik deformasyonlara yol açmaktadır.

Flor

Flor (F) çok toksik madde olsa da bazı hayvan türlerinde çok az miktarda F'a gerek duyulur.

Florun toksisitesi: Flor kemik ve dişlerde biriktiği için zehirlenmesinin (Florozis) ilk belirtileridir.

Birçok enzimin yapısında rol alır ayrıca protein sentezi (200'den fazla protein yapısında bulunur.) ve metabolizması, nükleik asit ve karbonhidrat metabolizmaları için de gereklidir. Tüy ve kemiklerin gelişiminde aktif görev almaktadır.

Bitkisel Kaynaklı Maddeler:

Alkaloidler: Koniin, aristoloşisini morfin ve papaverin gibi

Glikozidler: Kalp glikozidleri

Glukosinolatlar: İrkiltici yağlar, guatr yapıcı maddeler gibi

Fenolik bileşikler: Gossipol, tanen, flavonoidler gibi

Işığa duyarlı kılan maddeler: Fagoprin, Hiperisin gibi

Östrojenik bitkiler: Genistein, koumestrol gibi

Zehirli protein ve peptidler: Fasin, risin, soyin gibi

Aminoasitler: Latirojenler

Vitaminler: Vit A, Vit D

Minarellerin kullanımını bozan maddeler: Fitik ve Okzalik asit

Zehirli yağ asitleri: Erusik asit, setoleik asit

Reçineli maddeler: aloin, filisin gibi

Diğerleri: Andromedotoksin, piretrum, rotenon gibi