Yara, Yaraların Sınıflandırılması ve Yara Tedavisi

Derinin Yapısı ve Fonksiyonu

Deri ve altındaki oluşumların, dirençlerinin üzerinde mekanik etkilere maruz kalması sonucu anatomik ve fonksiyonel bütünlüklerinin bozulmasına yara denir. Yaralanmalarda şekillenen doku hasarı ve bunun klinik önemi, yaralayan cismin niteliği ve etkime şiddeti ile yaranın şekillendiği bölgeye göre değişkenlik gösterir.

Başarılı bir yara yönetimi için, yaranın nasıl ve ne zaman oluştuğu, kanama, yaranın büyüklüğü ve önemi ile uygulanacak tedavi yöntemi belirlenmelidir.

Yara Nedir, Nasıl Oluşur?

Yara oluşturucuları travma, enfeksiyon, yanık, donma, ısırıklar, metabolik ve immun bozukluklardır.

Yaraların Sınıflandırılması

Yıkımlanma şekline göre yaralar abrazyon (sıyrık), avulsiyon (ayrılma), insizyon (kesilme), penetrasyon (delinme), laserasyon (yırtılma), kontüzyon (çürük) ve crush (ezilme) şeklinde sınıflandırılır ve değerlendirilirler.

Yara Nasıl İyileşir?

Yara İyileşmesinin Aşamaları

Yara iyileşmesi, travmadan sonra başlatılan ve birbiriyle bağlantılı olan üç aşamada şekillenir.

Hemostaz ve İnflamasyon Fazı: Yaklaşık olarak 1-4 gün süren bu dönemde önce vazo-konstrüksiyon şekillenir. Trombositler pıhtı oluşturur, fibrin tıkaç pıhtıyı sağlamlaştırır. Bunu izleyerek vazo-dilatasyon şekillenir. Fibroblast, nötrofil, lenfosit ve makrofajlar yara bölgesine göç eder.

Proliferatif Faz: Yaralanmayı izleyen 4-21. günler arasında süren bu aşamada, granülasyon dokusu ve anjiyogenezis gelişerek yara onarılır. Yara kontraksiyonu yara alanının küçülmesine katkı sağlar. Epitelizasyon ve keratinizasyon ile yara kapatılmış olur.

Remodeling ve Maturasyon Fazı: Yara iyileşmesinin son aşamasıdır. Çoğunlukla 21. günde başlatılır 1 yıl kadar sürer. Bu evrede yangısal olaylar azalır, kollajen yapım ve yıkımı dengelenir, epitelizasyon tamamlanır, yara güçlenir ve ana dokunun özelliklerini kazanmaya çalışır.

Yara İyileşmesini Etkileyen Faktörler

Yara iyileşmesini çeşitli lokal (kanama, kan akımı, oksijen, yabancı cisimler ve dikiş materyali, enfeksiyon, hematom, mekanik gerilme vs.) ve genel (hastanın yaşı, antimikrobiyel ajanlar, vitamin ve mineraller, kortikosteroidler, enfeksiyon, vücut ısısı, dehidrasyon, anemi, diyabet, genetik ve immunolojik bozukluklar gibi) faktörler olumlu veya olumsuz olarak etkiler.

Yara Tedavisinin Temel Prensipleri

Yaralanmalarda ilk yardım, acil müdahale ve tedavinin ana amacı, hasarların önlenmesi, dokuların anatomik bütünlüklerinin yeniden sağlanması ve kendi kendini onarması için organizmaya optimal ortam yaratılmasıdır.

Bunun için şunlar yapılmalıdır:

• Kanama kontrolü
• Yaranın pansumanla korunması, sıvı kaybı ve kontaminasyonun önlenmesi
• Debridmen, irrigasyonu ve drenaj
• Uygun yaraların dikilmesi, değilse açık yara sağaltımı
• Pansuman
• Ek uygulamalar (parenteral sıvılar, antibiyotik, analjezik, vitamin, kuduztetanoz profilaksisi)
• Beslenmenin düzenlenmesi
• Hastanın yaraya zarar vermesinin engellenmesi

Yaralarda Cerrahi Tedavi

Yaralarda dikiş uygulamanın amacı, fiziksel ve fonksiyonel bütünlük sağlanarak iyileşmenin hızlandırılmasıdır. Anestezi eşliğinde sargılar açılır ve yara uygun sıvılarla yıkanır. Operatör, debridmen ve lavaj işlemini izleyerek yara kenarlarını yeniler ve yarayı kapatır.

Yaraların kapatılması için dikişlere alternatif olarak, steril yapıştırıcı strip, stapler ve doku yapıştırıcıları da kullanılabilir.

Açık Yara Tedavisi

Primer kapatmaya elverişli olmayan yaralarda açık yara tedavisi uygulanır.

Pansuman açılarak yara antiseptiklerle temizlenir.

Yaradaki ölü alanlar temizlenir.

Yara uygun antiseptik veya steril sıvılarla yıkanır.

Uygun medikal ajanlar yara yüzeyine uygulanır.

Yara pansumanla korunur.

Yara Bakımı

Kuralına uygun olarak yapılan yara bakımı, tedavinin başarısı için önemlidir.

Yara bakımının sistematik bir sıra dâhilinde yapılması gerekmektedir.

İnspeksiyon ve Eksplorasyon: Yaranın günlük kontolü ve incelenmesi.

Debridmen: Ölü ve enfekte dokuların yaradan uzaklaştırılmasıdır.

İrrigasyon ve Lavaj: Yaradaki yabancı cisimler, akıntılar ve bakteriler uzaklaştırılır.

Drenaj: Yara bölgesinde biriken kirli sıvıların aktif veya pasif drenlerle uzaklaştırılmasıdır.

Pansuman ve Bandaj

Ağrı ve Enfeksiyon Kontrolü