Klinik Biyokimya
Klinik biyokimya laboratuvarlarında kan ve diğer vücut sıvılarının rutin veya ihtiyaç duyulan özel testleri gerçekleştirilir.
Kırmızı kan hücreleri olan eritrositler akciğerden tüm dokulara oksijen taşınmasından sorumludur.
Üretimi düzenleyici bir yapı ve glikoprotein hormon olan eritropoetin’dir.
Eritrositlerin yıkımı retikulo-endotelial sistem, fagositler ve karaciğer tarafından gerçekleştirilir.
Hemoglobin (Hb) beyaz kan hücrelerinin hacminin dışında kalan eritrosit hacminde desi litrede gram (gr/dL) olarak ifadesidir.
Hematokrit (HCT) kırmızı kan hücrelerinin total kan hacmine yüzde olarak oranıdır.
Ortalama hücre hemoglobini (MCH) her bir eritrositin taşıdığı ortalama hemoglobinin ağırlığıdır.
Polisitemi kan eritrosit sayısının normal seviyesinden yüksek olması olarak tanımlanır.
Anemi kan eritrosit sayısının normal seviyesinin altında olma durumudur.
Hemoraji kısaca kanın damar dışına çıkması olarak tanımlanır.
Kronik hemorajik anemi ise kanama odağının az ama sürekli kanaması ile meydana gelen anemi tipidir.
Hemoliz kan hücresinin parçalanarak içinde taşıdığı hemoglobinin ve hücre içeriğinin hücre dışına çıkmasıdır.
Kronik hemolitik anemi sebepleri akut hemolitik anemiyle benzerlik gösterir ve ayırımı biraz daha zordur.
Eritrositlerin üretiminde oluşan eksiklikler aplastik aneminin nedenidir.
Beyaz kan hücreleri, anın hücrelerden oluşan kısmının sadece % 1-2’sini oluşturan yapılardır.
Nötrofil, beyaz kan hücrelerinde çubuk ve parçalı çekirdeklere sahip bir hücre türüdür.
Eozinofil, vücudun aşırı duyarlılıklarında görev alır.
Bazofil, asıl görevi bulundurduğu granüllerde histamin ile heparin depolamak ve salgılamaktır.
Monositin fonksiyonu kanda bulunan hücre artıkları, mikroorganizma ve yabancı cisimlerin fagosite edilmesidir.
Trombosit (Platelet), damarlarda meydana gelecek bir hasarda hemen pıhtılaşma faktörlerini devreye sokar.
Pıhtılaşmış kandan şekilli hücre elemanların ayrılmasından sonra elde edilen sıvı kısma serum denir.
Kanın pıhtılaşmadan şekilli hücre elemanlarının ayrılması sonrası elde edilen sıvıya plazma denir.
Kan örneklerinin alımı için kullanılan tüplerin uluslararası bir standartta kapakları renklendirilerek içeriği belirlenmiştir.
Serum için kullanılan tüpler kırmızı, turuncu ve sarı kapaklı tüplerdir.
Plazma için birçok renk ve içerikte tüp bulunmaktadır.
Sığırlarda V. jugularis ve V. caudalis mediana venöz kan alımında kullanılır.
Kedi ve köpeklerde venöz kan için daha çok V. cephalica antebrachii, V. saphena lateralis, V. saphena medialis ve V. jugularis kullanılır.
Kan plazması albümin, globülinler, enzimler, özel transfer proteinleri, protein yapılı hormonlar ve pıhtılaşma faktörleri gibi birçok protein yapıyı içerir.
Tayini için genelde bakır sülfat içeren biüret metodu kullanılır.
Plazma elektrolitleri kan ve doku ozmolaritesinde görev alan iyonlardır.
Sodyum vücut sıvı dengesinin en önemli göstergesidir.
Potasyum, hücre içi önemli bir elektrolittir. Sodyuma benzer şekilde sıvı dengesinde görev alır.
Klor diğer elektrolitlere göre nispeten daha az başvurulan bir parametre olsa da kanın asiditesinin artması ve azalması durumlarında incelenen bir parametredir.
Kalsiyum ve fosfor tüm türler için en önemli iki plazma mineralidir.
Bunlar dışında magnezyum, bakır, kobalt, selenyum gibi mineraller sadece sığırlarda önem kazanmıştır.
Kalsiyum kas-sinir bağlantılarında önemli bir iletişim ajanıdır ve kemiklerin temel yapısına katılır.
Fosfor enerji metabolizmasında ve birçok metabolik yolda kullanılan önemli bir mineraldir.
Magnezyum hücre içi bir iyondur.
Plazmada doku ve hücrelerin işleyişinde ortaya çıkan atıkları meydana getiren üre, kreatinin ve amonyak gibi azot içeren maddeler böbrek ve karaciğer gibi önemli organların işleyişi hakkında önemli bilgiler verir.
Üre karaciğerde amino asit yıkımı sırasında ortaya çıkan önemli bir nitrojenli atık ürünüdür.
Kreatinin üreye benzer şekilde kanda nitrojenli atıklardan biridir ve benzer şekilde en son böbrek tarafından idrar ile atılır.
Üre siklüsün bozulmasında üreden bir önceki adım olan amonyak kan ve plazma örneklerinde çok stabil değildir.
Karbonhidrat metabolizması parametreleri glikoz ve keton cisimleridir.
Glikoz kandan hücrelere geçerek enerjinin üretiminde, depolanmasında ve bazı organik moleküllerin yapımında kullanılan önemli bir moleküldür.
Glikozun uzun süre kanda düşük seyretmesi özellikle beyin için gerekli olan enerji aseton, astoasetat, beta-hidroksibütirattan karşılanır.
Yağ metabolizmasının incelenmesinde bilirübin, kolesterol ve trigliserit analiz edilir.
Bilirubin eritrositlerin içerdiği hemoglobinin yıkımı sırasında ortaya çıkan bir yapıdır.
Kolesterol diyetle alınıp bağırsaktan emilebildiği gibi vücutta da sentezlenir.
Trigliserit, üç yağ asidi ve bir gliserolden meydana gelir ve yağ hücrelerinde yağın depo şeklidir.
Bazı hastalık, yaş, beslenme bozukluğu veya organ fonksiyonlarının bozulması gibi anormal durumlarda bu enzimlerin sentezi ve aktivitesi artar ya da azalır.
Kreatin kinaz enerji metabolizmasının önemli bir enzimidir.
Laktat dehidrojenaz hücrede geri dönüşümlü olarak laktat ile pirüvatın birbirlerine dönüşümünü katalizler.
Aspartat aminotransferaz enzimi tüm dokularda bulunsa da özellikle kas, kalp, karaciğer ve eritrositlerde bulunur ve aspartattın glutamata dönüşümünü sağlar.
Alanin aminotransferaz aktivitesi AST’ye benzer ve izoenzimi yoktur.
Sorbitol dehidrojenaz kısmen ALT yerine geçen bir enzimdir.
Gama glutamil transferaz karaciğerin durumunun değerlendirilmesinde kullanılır.
Alkalen fosfataz kemik, karaciğer ve bağırsak duvarında yoğun seviyede bulunur.
Amilaz karbonhidrat veya glikojeni maltoza parçalar.
Lipaz diyetle alınan yağın sindirilmesinde görev alır.
Kanın çeşitli atık içeriklerinin böbrekler tarafından süzülerek suya aktarıldıktan sonra idrar kesesinde biriktirilen ve idrar yoluyla vücut dışına atılan sıvıya idrar denir.
İdrar miktar, renk, görüntü ve özgül ağırlık gibi yapısal olmasının yanı sıra pH, protein, glikoz, keton ve bilirubin gibi kimyasal olarak incelenir.