Vitaminler

Vitaminler, hayat anlamına gelen ve büyüme faktörü olarak bilinen organik yapıda bileşiklerdir. Vitaminler, vücut tarafından sentez edilmeyen dışarıdan besinlerle mutlaka alınması gereken, az miktarlarda ihtiyaç duyulan ve biyokimyasal reaksiyonların gerçekleşmesinde önemli fonksiyonlara sahip olan bileşiklerdir.

Vitaminlerin Sınıflandırılması

Vitaminler değişik şekillerde sınıflandırılabilirler. Yağda eriyen vitaminler, suda eriyen vitaminler, koenzimfonksiyonu (biyokatalizör) olan ya da olmayan vitaminler ile alfabetik sıraya ve kimyasal yapılarına veya fizyolojik fonksiyonlarına göre sınıflandırılabilirler.

Yağda Eriyen Vitaminler

Yağda eriyen vitaminler A, D, E ve K vitaminleridir. Sağlıklı ve dengeli bir beslenmede yağda eriyen vitaminlerin eksikliği pek söz konusu olmaz, çünkü bu vitaminlerin depo edilme özelliği vardır. Ancak tek yönlü beslenme, uzun süren ilaç kullanımları ve kronik hastalıklarda yetersizlik söz konusu olabilir.

Vitamin A (Retinol)

Hormon özelliğine de sahip olan A vitamini yağda eriyen vitaminlerin başında gelenidir, suda erimez. Vitamin A görme, üreme, büyüme, gelişme epitelizasyon, gen ekspresyonu, hücre bölünmesi, kemik ve diş yapılarının geliştirilmesi ile bağışıklık sistemi üzerine etkidir. Eksikliğinde kseroftalmi, emilim bozukluğu, gece körlüğü, diş ve kemik yapılarında bozulmalar ile immun sistem zayıflığı görülür.

Vitamin D

Yağda eriyen diğer önemli bir vitamin D vitaminidir. Hormon etkisi gösteren vitamindir. Kolekalsiferol (Vitamin D3) ve ergokalsiferol (Vitamin D2) olmak üzere iki şekli vardır. Vitamin D, özellikle et süt ve ürünlerinde, balık yağında ve diğer hayvansal ürünlerde bulunur. Vitamin D kalsiyum ve fosforun bağırsaklardan emilmesinin yanında, kemiklerin oluşumunda ve depolanmasında etkindirler. Vitamin D yetersizliğinde görülen en önemli raşitizm’dir. Kemiklerde şekil ve gelişme bozuklukları gençlerde riketsia erişkinlerde osteomalasia önde gelen belirtilerdir.

Vitamin E

Vitamin E yağda eriyen antioksidan bir vitamin olup büyüme faktörü olarak bilinir. Tokoferoller adı da verilen E vitamini bitkilerde sentez edilir. Tokoferol bitkilerde mevalonikasit üzerinden sentez edilir.

Vitamin K

Yağda eriyen bir vitamin olan Vitamin K, antihemorajik vitamin olarak da bilinir. Bu vitamin pıhtılaşma faktörlerinin sentezinde, kemik sağlığının korunmasında, kan, kemik ve böbrekler için protein üretimine yardımcı olma gibi önemli görevlere sahiptir.

Suda Eriyen Vitaminler

Bu grupta B grubu vitaminler ve C vitamini yer almaktadır.

B grubu vitaminler

Vitamin B1 (Tiyamin, antiberiberik, aneurin)

Antiberiberik vitamin diye de adlandırılan B1 vitamini suda eriyen bir vitamin olup önemli enzimlerin kofaktörü olarak görev yapar. Koenzim şekli ise tiyamin pirofosfattır (TPP).

TPP, piruvat dehidrogenaz, α-ketoglutarat dehidrogenaz ve transketolaz gibi enzimlerin kofaktörü olarak görev alır.

Vitamin B2 (Riboflavin)

Besinlerden enerji elde edilmesinde, oksidasyon ve redüksiyon reaksiyonlarında ve aminoasitlerden triptofanın niyasine çevrilmesinde sağlıklı bir deri oluşumu ve görme üzerine olumlu etkisi vardır. Vitamin B2 karaciğer, yumurta, süt ve süt ürünleri, koyu yeşil sebze ve meyvelerde, bütün tahıllarda bulunur. Eksikliğinde dermatitis, ağız kenarında çatlaklıklar, katarakt, dilde kırmızılaşma, felç ve diğer sinirsel bozukluklar ortaya çıkar.

Vitamin B3 (Niyasin, Niyasinamid, Nikotiamid, Vitamin PP)

Triptofandan elde edildiği için triptofan ihtiva eden besinlerin mutlaka dışarıdan alınması gerekir. Nikotinamid dokularda Nikotinamid Adenin Dinükleotit (NAD) ve Nikotinamid Adenin Dinükleotit Fosfat (NADP) şeklinde bulunur. Birçok enzimin yapısında görev alır. Yetersizliğinde görülen en önemli bozukluk pellegra’dır.

Vitamin B5 (Pantotenik asit)

Bu vitamin büyüme faktörü olarak bilinir. Enerji sentezinde, besinlerle alınan lipid, karbonhidrat, ve protein metabolizması ve hormonların üretilmesine yardımcı olmaktadır. Pantotenik asit yetersizliğinde koenzim A’nın fonksiyonlarında eksiklikler olacağından büyümede gerilemeler, sinirsel bozukluklar, üreme bozuklukları ile vücut direncinin düşmesi gibi belirtiler ortaya çıkar.

Vitamin B6 (Pridoksin, Pridoksal, Pridoksamin)

Et, süt, yumurta, tahıl, baklagiller, yeşil yapraklı bitkiler ve sebzelerde bol miktarda bulunur. Protein sentezi ve eritrositlerin oluşumunda, özellikle insulin ve hemoglobin gibi vücut kimyasallarının üretiminde ve immun sistemin güçlenmesinde görev alır.

Vitamin B7 (Biyotin, Vitamin H)

Bitki ve mikroorganizmalar tarafından sentez edilir. Biyotin karboksilaz gibi birçok enzimin yapısında yer alır. Bağırsak bakterileri de biyotin sentez ettiği için yetersizlik söz konusu olmaz.

Vitamin B9 (Folik Asit, Folasin)

Antihemorajik ve antianemik etkisinden dolayı Vitamin B12 ile ilişkilidir. Karaciğer, böbrek, koyu yeşil yapraklı bitkiler, et, balık kepekli tahıllar ve baklagillerde Folik Asit bol miktarda bulunur.

PABA (Para-Aminobenzoik Aasit)

Para-aminobenzoik asit Vitamin H1 olarak da bilinen ve suda eriyen bir B grubu vitaminidir. Bakterilerde folik asit sentezinde kofaktör olarak görev yapar.

Vitamin B12 (Kobalamin)

Kobalamin olarak da adlandırılan B12 vitamini 4 tane pirol halkasına sahip korrin halkasından ibarettir. Vitamin B12 eritrositlerin yapımı, genetik materyalin etkinliği, sinir sisteminin sağlıklı olması, karbonhidrat, lipid ve protein metabolizmasında, enerji sentezinde, eritrositlerin yapımı ve yenilenmesinde, genetik materyalin sentezinde, büyüme ve gelişme ile kalsiyum emiliminde etkin rol oynar.

Vitamin C (Askorbik Asit)

Tabiatta hayvanlar ve bitkilerde bulunan C vitamini suda eriyen, beyaz kristaller halinde bir yapıya sahiptir. Vitamin C, antiskorbit vitamin, askorbat ya da askorbik asit diye de adlandırılır. Vitamin C kemik, kas, bağ dokusu ve proteinlerinin hidroksilasyonlarında görevli hidroksilaz enzimlerinde kofaktör olarak görev alı