Duyu Organları
Canlının yaşayabilmesi, vücudunda meydana gelen değişikliklere tepki vermesine ve bulunmuş olduğu ortama adaptasyonunun sağlanmasına bağlıdır. Hayvanın iç dünyasındaki uyarılarla birlikte yaşamış olduğu ortamdaki çeşitli uyarıları (mekanik, fiziksel, kimyasal) alarak merkezî sinir sistemine aktaran ve tepki oluşmasına sebep olan organlara organa sensuum (duyu organları) denir. Beşe ayrılan duyu organları şunlardır;
- Tat duyusu organı (Organum gustus)
- Koku duyusu organı (Organum olfactus)
- Dokunma duyusu organı (Organum tactus)
- Görme duyusu organı (Organum visus)
- Denge ve işitme duyusu organı (Organum vestibulocochleare)
Tat Duyusu Organı (Organum Gustus)
Dilde bulunan tat papilla’ları papillae fungiformes, papillae vallatae ve papillae foliatae olarak isimlendirilir.
Koku Duyusu Organı (Organum Olfactus)
Burun boşluğunun üst dip kısmında olfaktorik reseptör hücrelerini kapsayan regio olfactoria bulunur. Özellikle hem beslenme hem de tehlikelere karşı kendilerini savunabilmeleri açısından carnivora grubu hayvanlarda koku alma duyusu üst seviyede gelişmiştir. Koku nn. olfactorii ile beyine taşınır.
Dokunma Duyusu Organı (Organum Tactus)
Deri ve eklentileri olan; kıl, tırnak, boynuz, meme, kestane, mahmuz ve tüm deri bezleri integumentum commune olarak isimlendirilir. Vücudu mekanik, kimyasal, ışık ve ısı gibi zararlı etkilere karşı koruyan deri vücut ısısının düzenlenmesinde de rol oynar.
Kıl (Pili)
Fonksiyonlarına ve bulundukları vücut bölgelerine göre örtü kılları, uzun kıllar ve dokunma kılları olarak gruplandırılır.
Boynuz(Cornu)
Gevişgetiren evcil memeli hayvanlarda bulunur. Küçük gevişgetiren hayvanların dişilerinde çoğunlukla yoktur. Frontal (alın) kemiğin proc. cornualis’inin üzerinde yer alır ve onu bir kılıf gibi sarar.
Meme(Mamma)
Median düzlemin bir tarafında küçük gevişgetirenler ve tektırnaklılarda 1, büyük gevişgetirenlerde 2, kedide 4, köpekte 4-5, domuzda 6-7 meme kompleksi bulunur. Kedide thoracoabdominal, köpek ve domuzda thoracoinguinal, tektırnaklılar ve gevişgetirenlerde ise inguinal bölgede lokalize olurlar. Bir meme kompleksi, corpus mammae, papilla mammae ve sinus lactiferi olmak üzere üç bölümden meydana gelir.
Tırnak (Organum Digitale)
Tırnak, capsula ungulae ve corium ungulae olmak üzere iki kısımdan oluşur. Capsula ungulae, corium ungulae’yı dıştan bir ayakkabı gibi saran tabakadır. Paries ungulae, solea ungulae ve pulvinus ungulae adında üç kısmı vardır. Corium ungulae, capsula ungulae’nın içinde yer alır. Corium ungulae’nın, corium limitans, corium coronarium, corium parietale, corium soleare ve corium pulvinale adında bölümleri mevcuttur.
Mahmuz ve Kestaneler
Kestaneler ön bacakta, art. carpi’nin hemen bir el ayası genişliği üzerinde ve medial’de bulunur. Arka bacakta bulunan kestaneler ise art. tarsi’nin proximal’inde medioplantar olarak yer alır. Mahmuzlardan ön ayaktakiler art. metacarpophalangea, arka ayaktakiler art. metatarsophalangea’nın arka tarafında kılların arasında bulunan boynuzsu oluşumlardır.
Görme Duyusu Organı (Organum Visus)
Görme duyusu organı genel olarak görme duyusunu alan bulbus oculi ile gözün yardımcı elemanları olan palpebrae, orbita, mm. bulbi, tunica conjunctiva, apparatus lacrimalis, cilia ve fasciae orbitales’ten oluşur.
Göz Küresi (Bulbus Oculi)
Bulbus oculi üç katmandan oluşmuştur. Bu katmanlar şunlardır; tunica fibrosa bulbi, tunica vasculosa bulbi ve tunica nervea bulbi.
Gözün Dış Katmanı (Tunica Fibrosa Bulbi)
Bu katman sclera ve cornea’dan ibarettir. Sclera gözün arka bölümünde, cornea ise gözün ön tarafında bulunur.
Gözün Orta Katmanı (Tunica Vasculosa Bulbi)
Choroidea, corpus ciliare ve iris’ten oluşur.
Gözün İç Katmanı (Tunica Nervea Bulbi)
Üzerinde ışığa hassas olan pars optica retinae ile ışığa duyarlı olmayan pars ceca retinae bölgeleri vardır. Görme duyusu n. opticus ile beyine iletilir.
Göz Kapakları (Palpebrae)
Bunlar alt göz kapağı ve üst göz kapağıdır. Serbest kenarlarında cilia bulunur. İç göz açısında hayvanlarda palpebra tertia ile caruncula lacrimalis olarak adlandırılan küçük bir et parçası bulunur. Serbest kenarlarında tarsal bezler vardır.
Göz Çukuru (Orbita)
Gözün etrafında bulunan kemikler tarafından şekillendirilen bir çukurdur. Orbita’yı oluşturan kemiklere yapışan ve göz küresinin üzerini örten zarlar fasciae orbitales başlığında toplanır. Göz küresinin hareket etmesinden sorumlu kaslar mm. bulbi olarak isimlendirilir.
Gözyaşı Aygıtı (Apparatus Lacrimalis)
Gözyaşı aygıtı, gözyaşını salgılayan gözyaşı bezinden ve gözyaşını ileten kanallardan ibarettir.
Camera Bulbi (Göz Kameraları)
Gözde önden arkaya doğru camera anterior bulbi, camera posterior bulbi ve camera vitrea bulbi olmak üzere üç adet kamera (boşluk) vardır.
Denge ve İşitme Duyusu Organı (Organum Vestibulocochleare)
Başın iki tarafında temporal (şakak) kemiğin üzerinde yer alır. N. vestibulocochlearis ile denge ve işitme duyusu alınır. Kulak dıştan içe auris externa, auris media ve auris interna’dan oluşur.
Dış Kulak (Auris Externa)
Kulak kepçesi ve dış kulak işitme yolundan ibarettir. Dış kulak işitme yolunun sonlandığı yerde membrana tympani bulunur.
Orta Kulak (Auris Media)
Şakak kemiğinin pars tmypanica’sına yerleşmiştir. İşitme kemikçikleri dıştan içe doğru şu şekilde isimlendirilirler; malleus (çekiç), incus (örs), os lenticulare (mercimek kemiği) ve stapes (üzengi).
İç Kulak (Auris Interna)
Şakak kemiğinin pars petrosa’sında bulunur. Labyrinthus osseus (kemikten iç kulak) ve labyrinthus membranaceus (zardan iç kulak) olarak iki bölüme ayrılır.