Anatomi Bilimi ve Temel Anatomik Kavramlar

Anatomi: Grekçe kökenli bir terimdir. Ana: boylu boyunca, tome: kesme kelimelerinden gelmektedir. Anatomi; vücudun normal biçimini, yapısını, bu yapıyı oluşturan organları, bu organların arasındaki ilişkileri ve komşulukları inceleyen bilim dalıdır. Kısaca yapı bilimidir.

Anatomi genel olarak makroskopik (gross) ve mikroskopik histoloji) anatomi diye ikiye ayrılır.

Makroskobik anatomi: İnceleme şekline göre isimlendirilir. Bunlar; sistemetik anatomi (vücudun sistem sistem incelenmesi), karşılaştırmalı (comparative) sistemetik anatomi (hayvan türleri arasında karşılaştırma yaparak yürütülen sistematik anatomi), regional (bölgesel ) anatomi (vücudun bölgelere ayrılarak incelenmesi) ve topografik anatomi (vücudun dıştan içe kat kat incelenmesi )'dir. Ayrıca, kullanım amacına göre; radyolojik anatomi, patolojik anatomi, artistik ve estetik anatomi, gelişim anatomisi gibi isimlendirilmeler de yapılmaktadır.

Hayvan anatomisine zootomia denir. Hayvan anatomisi hayvan türlerine göre hippotomia (at anatomisi), kynotomia (köpek anatomisi), ruminantia anatomia (geviş getiren anatomisi), sus anatomia (domuz anatomisi), aves anatomia (kuş anatomisi) gibi isimlendirilir.

Dört ayak üzerinde duran bir hayvanda vücut düzlemleri; planum medianum – orta düzlem, planum sagittalia – ok yönünde düzlem ( median düzleme paralel seyreder), planum dorsalia – sırta doğru olan düzlem, planum horizontalia – yatay düzlem, planum transversalia – enine düzlem, planum verticalia – düşey düzlem, planum segmentalia – kesitsel düzlem olarak isimlendirilir.

Vücut beş ana kısımdan (partes corporis) oluşur. Bunlar; baş (caput), boyun (collum), gövde (truncus), kuyruk (cauda), ön ve arka bacaklar (membrana thoracicum et pelvinum) dır.

Gövde; vücudun kafa, boyun, kuyruk ve ön-arka bacaklar dışında kalan kısmıdır. Gövde de üç büyük boşluk bulunur. Bunlar göğüs boşluğu (cavum thoracis), karın boşluğu (cavum abdominis) ve leğen boşluğu (cavum pelvis)’dur.

Göğüs boşluğunun içini seroz bir zar örter bu zara pleura denir. Pleura, sadece göğüs boşluğu duvarlarını örtmez aynı zamanda omurlar düzeyinde iki yaprak olarak iner ve göğüs organlarını da sarar. Pleura’nın göğüs duvarını örten kısmına pleura parietalis, inen iki yaprağa pleura mediastinalis ve organları saran kısmına da pleura visceralis denir. pleura parietalis’in kaburgaları örten kısmına pleura costalis, diyaframı örten kısmına pleura diaphragmatica denir. İnen iki yaprak arasındaki kısma mediastinum denir.

Karın boşluğu (cavum abdominis), diyafram ile leğen boşluğu giridine kadar olan alanı kapsar. Leğen boşluğu ile sınırını linea terminalis verir.

Linea terminalis, sağrı ve leğen kemiklerindeki oval çizgidir. Göğüs boşluğu ile karın boşluğu, zarsel ve kassel bir yapıya sahip olan diyafram ile ayrılmıştır. Ancak diyafram üzerindeki üç delik ile de iştirak halindedir. Karın boşluğu da göğüs boşluğu gibi seröz bir zar ile kaplıdır. Buna peritoneum denir. Gerek pleura ve gerekse peritoneum bünyesinde bulundurdukları bezlerden salgılanan seröz salgıyla boşluk duvarlarını ve organları hem nemli tutar ve hem de kayganlaştırarak sürtünmeden doğacak aşınmayı önlerler. Peritoneum da pleura gibi üç kısımdan oluşur. Karın duvarını ve diyaframanın karın boşluğuna bakan yüzünü örten pariyetal yaprak (peritoneum parietale), diyafram ve omurlar düzeyinden organlara uzanan ve organları karın üst duvarına ve diyaframa bağlayan intermediyer yaprak ve organların üzerini kaplayan visseral yaprak (peritoneum viscerale) dır. Pariyetal yaprak diyaframın karın boşluğuna bakan yüzünü örttükten sonra buradan karaciğer (hepar), mide (gaster) ve dalak (lien) üzerine atlar ve ligament denilen bağlarla bu organları diyaframa bağlar. Karın boşluğu oldukça büyük bir boşluk olduğundan organların yerlerini tanımlamak için iki enine düzlem ile üç bölgeye (regio) ayrılır. Birinci düzlem son kaburgaların oluşturduğu kaburga kemerinden (arcus costarum), ikinci düzlem ise kalça çıkıntısı (tuber coxae)’nın önünden geçirilir. Diyafram ile birinci düzlem arasındaki kısma karın ön bölgesi (regio abdominis cranialis), iki düzlem arasındaki kısma karın orta bölgesi (regio abdominis media), ikinci düzlem ile leğen boşluğu arasındaki kısma da karın arka bölgesi (regio abdominis caudalis) denir. Bu üç bölge (regio) de kendi arasında üçer alt bölgeye (subregio) ayrılır.

Leğen boşluğu, üstte kuyruk sokumu kemiği-sağrı (sacrum) ve ilk kuyruk omurları, yan ve altta kalça (ossa coxae) kemikleri tarafından iskeleti oluşturulan boşluktur.